ప్రపంచం శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకుని, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల వైపు మళ్లుతున్న ఈ తరుణంలో, భూఉష్ణ శక్తి ఒక కీలకమైన ప్రత్యామ్నాయంగా నిలుస్తోంది. భూమి అంతర్భాగంలో నిక్షిప్తమై ఉన్న అపారమైన వేడి, నిరంతరం లభించే, పర్యావరణానికి అనుకూలమైన శక్తి వనరుగా పరిగణించబడుతోంది. అభివృద్ధి చెందుతున్న భారతదేశం వంటి దేశాలకు, భూఉష్ణ శక్తి కేవలం ఒక ప్రత్యామ్నాయం మాత్రమే కాదు, ఇది ఇంధన భద్రతను పెంపొందించడానికి, వాతావరణ మార్పుల సవాళ్లను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోవడానికి ఒక శక్తివంతమైన సాధనం. ఈ దిశగా, 2025లో భారత ప్రభుత్వం తొలి జాతీయ భూఉష్ణ శక్తి విధానాన్ని ప్రకటించడం ఒక చారిత్రాత్మక ముందడుగు. ఇది దేశ ఇంధన భవిష్యత్తుకు ఒక బలమైన పునాదిని వేస్తుంది.
భూఉష్ణ శక్తి వినియోగం, దాని రకాలు
భూఉష్ణ శక్తి అనేది భూమి ఉపరితలం నుండి వెలికితీసే వేడి. ఈ వేడి భూమి అంతర్భాగంలో ఉన్న వేడి శిలలు, ఖనిజాలు, నీరు, మరియు శిలాద్రవం నుండి వస్తుంది. ఈ శక్తిని ఉపయోగించుకోవడానికి, ఇంజనీర్లు భూమిలోకి లోతైన బావులను తవ్వి, భూమి లోపలి వేడి నీరు, ఆవిరిని పైకి తీసుకొస్తారు. ఈ వేడి ఆవిరిని ఉపయోగించి విద్యుత్ టర్బైన్లను తిప్పి విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తారు. విద్యుత్ ఉత్పత్తికి మాత్రమే కాకుండా, ఈ వేడిని నేరుగా భవనాలను వేడి చేయడానికి, వ్యవసాయంలో గ్రీన్హౌస్లను నడపడానికి, అలాగే ఉప్పు నీటిని మంచినీరుగా మార్చే డీశాలినేషన్ ప్రక్రియకు కూడా ఉపయోగిస్తారు. భూఉష్ణ విద్యుత్ ప్లాంట్లను అవి ఉపయోగించే సాంకేతికత ఆధారంగా మూడు ప్రధాన రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు. అవి డ్రై స్టీమ్, ఫ్లాష్, బైనరీ పవర్ ప్లాంట్లు.
భూఉష్ణ ప్రాజెక్టుల ప్రయోజనాలు సవాళ్లు:
ప్రపంచవ్యాప్తంగా, భూఉష్ణ శక్తిని సమర్థవంతంగా వినియోగిస్తున్న దేశాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఐస్లాండ్ తన మొత్తం శక్తి అవసరాలలో సుమారు 85% పునరుత్పాదక వనరుల నుండి పొందుతోంది. ఇందులో భూఉష్ణ శక్తిదే ప్రధాన పాత్ర. అదేవిధంగా, అమెరికాలో కూడా అనేక భూఉష్ణ విద్యుత్ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. భూఉష్ణ ప్రాజెక్టులకు ఉన్న అతి పెద్ద ప్రయోజనం ఏమిటంటే అవి సౌర, పవన శక్తి వలె కాకుండా నిరంతరాయంగా 24/7 అందుబాటులో ఉంటాయి. ఇవి వాతావరణ పరిస్థితులపై ఆధారపడవు. స్థిరమైన విద్యుత్ సరఫరాను అందిస్తాయి. అంతేకాకుండా ఈ ప్రాజెక్టుల నుండి కార్బన్ ఉద్గారాలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. ఇది శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటాన్ని గణనీయంగా తగ్గిస్తుంది. అలాగే, ఇతర పునరుత్పాదక శక్తి కేంద్రాలతో పోలిస్తే వీటికి చాలా తక్కువ భూ విస్తీర్ణం సరిపోతుంది. అయితే ఈ ప్రాజెక్టులకు కొన్ని ముఖ్యమైన సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. డ్రిల్లింగ్, మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు భారీ పెట్టుబడులు అవసరం. అలాగే, భూఉష్ణ వనరులు కొన్ని భౌగోళిక ప్రాంతాలలో మాత్రమే లభిస్తాయి. ఇవి అన్నిచోట్లా అందుబాటులో ఉండవు.
మన దేశంలో భూఉష్ణ శక్తి- విధానపరమైన అడుగులు
భారతదేశంలో భూఉష్ణ శక్తి సామర్థ్యం దాదాపు 10 గిగావాట్లుగా అంచనా వేయబడింది. లడఖ్లోని పుగా లోయ, హిమాచల్ ప్రదేశ్లోని మణికరణ్ వంటి ప్రాంతాలలో అధిక సామర్థ్యం గల భూఉష్ణ వనరులు గుర్తించబడ్డాయి. అయితే అధిక ప్రారంభ పెట్టుబడులు, అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేకపోవడం వంటి సవాళ్లు భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్యలు. వీటిని అధిగమించడానికి, ప్రభుత్వం ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం, పరిశోధన, అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నిధులు కేటాయించడం, విదేశీ నిపుణులతో కలిసి పనిచేయడం ద్వారా ఆధునిక సాంకేతికతలను పొందడం, అలాగే పన్ను రాయితీలు, సులభతర రుణాలతో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం వంటి చర్యలు అవసరం.
జాతీయ భూఉష్ణ శక్తి విధానం 2025 – లక్ష్యాలు, అమలు వ్యూహం
భారతదేశం తన ఇంధన భవిష్యత్తును పునరుత్పాదక వనరులతో పటిష్టం చేసుకోవాలనే లక్ష్యంలో భాగంగా జాతీయ భూఉష్ణ శక్తి విధానం 2025 ఒక సమగ్ర వ్యూహాత్మక పత్రంగా రూపొందించబడింది. ఈ విధాన ప్రధాన లక్ష్యం భూఉష్ణ శక్తిని కేవలం ప్రత్యామ్నాయంగా కాకుండా దేశీయ విద్యుత్, పారిశ్రామిక, గృహ అవసరాలకు ప్రధాన వనరుగా మార్చడం. దీనిలో భాగంగా మొదటి దశలో భారత భూగర్భ సర్వేక్షణ సంస్థ గుర్తించిన 381 హాట్ స్ప్రింగ్లను వర్గాలుగా విభజించి వాటి సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేయడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించారు. ఈ సమాచారాన్ని ఉపయోగించి తక్కువ, అధిక ఉష్ణోగ్రత గల వనరులను గుర్తించి, వాటికి అనుగుణంగా సాంకేతికతలను వినియోగించాలని నిర్ణయించారు.
ఈ విధానం కింద ప్రాజెక్టుల అమలును మూడు దశలుగా విభజించారు. మొదటి దశలో, లడఖ్లోని పుగా లోయ, హిమాచల్ ప్రదేశ్లోని మణికరణ్ వంటి ప్రాంతాలలో చిన్న స్థాయి అంటే 1-5 మెగావాట్లు సామర్థ్యంతో పైలట్ ప్రాజెక్టులను ఏర్పాటు చేయనున్నారు. వీటి ద్వారా సాంకేతిక సవాళ్లను అర్థం చేసుకోవడం, పర్యావరణ ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడం లక్ష్యం. రెండవ దశలో పైలట్ ప్రాజెక్టుల ఫలితాల ఆధారంగా భూఉష్ణ వనరులు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలలో 10 నుండి 50 మెగావాట్ల సామర్థ్యం గల ప్రాజెక్టులను స్థాపించనున్నారు. చివరిగా మూడవ దశలో అధిక ఉష్ణోగ్రత వనరులు లభించే ప్రాంతాలలో 50 మెగావాట్ల పైన సామర్థ్యం గల భారీ ప్రాజెక్టులను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రణాళికలు రూపొందిస్తారు.
ఆర్థిక, పర్యావరణ, నైపుణ్య వృద్ధి ప్రణాళికలు:
భూఉష్ణ ప్రాజెక్టుల అధిక ప్రారంభ ఖర్చులను తగ్గించడానికి, ఈ విధానం కొన్ని ప్రత్యేకమైన ప్రోత్సాహకాలను సూచించింది. ప్రాజెక్టు వ్యయంలో కొంత భాగాన్ని ప్రభుత్వం నేరుగా పెట్టుబడి సబ్సిడీగా ఇవ్వడం, పెట్టుబడిదారులకు నిశ్చయమైన ఆదాయం లభించేలా భూఉష్ణ విద్యుత్కు ఒక నిర్దిష్ట టారిఫ్ను నిర్ణయించడం, ప్రాజెక్టులకు సులభతర రుణాలను అందించడానికి బ్యాంకులు, ఆర్థిక సంస్థలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి. పర్యావరణ పరంగా, భూమి నుండి వెలికితీసిన వేడి నీరు, ఆవిరిని తిరిగి భూమిలోకి పంపించే ప్రక్రియను తప్పనిసరి చేయడం ద్వారా భూమికి కలిగే నష్టాన్ని నివారించవచ్చని ఈ విధానం పేర్కొంది. చివరగా, ఈ రంగంలో నైపుణ్యం కలిగిన నిపుణుల కొరతను అధిగమించడానికి, ఐఐటీలు, ఎన్ఐటీలలో భూఉష్ణ శక్తిపై ప్రత్యేక కోర్సులు, పరిశోధన కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రణాళిక వేస్తున్నారు. ఈ చర్యలన్నీ భారతదేశంలో భూఉష్ణ శక్తి భవిష్యత్తుకు ఒక బలమైన పునాదిని వేస్తాయి.
భవిష్యత్తుకు వెన్నెముక:
భారతదేశం 2070 నాటికి ‘నికర సున్నా ఉద్గారాలు’ లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో భూఉష్ణ శక్తి కీలక పాత్ర పోషించగలదు. 2025లో ఈ జాతీయ విధానం ప్రకటించడం ఒక శుభ పరిణామం. ఈ విధానం విజయవంతమైన అమలు కోసం స్థిరమైన నిధులు, సాంకేతిక సహకారం, ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం చాలా అవసరం. భూమి మనకు అందిస్తున్న ఈ అపారమైన శక్తిని సద్వినియోగం చేసుకోవడం ద్వారా మనం భవిష్యత్ తరాలకు ఒక సురక్షితమైన, స్వచ్ఛమైన, పచ్చని ప్రపంచాన్ని అందించగలం. భూఉష్ణ శక్తిని కేవలం ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా కాకుండా, మన శక్తి భవిష్యత్తుకు వెన్నెముకగా చూడాలి.
