ఇరాన్ వీధుల్లో చిందుతున్న రక్తం, ఎగిసిపడుతున్న నిరసన జ్వాలల మధ్య అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యలు ఇరాన్ ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ పునాదులను కదిలిస్తున్నాయి. “ఇరాన్ పతనావస్థకు చేరింది.. ఖమేనీ పాలన ఇక అంతం కావాలి” అని ట్రంప్ నేరుగా పాలన మార్పుకు సంకేతాలివ్వడం ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో హాట్ టాపిక్గా మారింది. అసలు ఈ రెండు దేశాల మధ్య వివాదం ఎందుకు? ఇరాన్ ప్రజలు ఆదోళనలు ఎందుకు చేపట్టారు వంటి విషయాలను ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
ఇరాన్-అమెరికా మధ్య వివాదం ఎందుకు?
ఇరాన్, అమెరికా మధ్య దశాబ్దాలుగా నడుస్తున్న ఈ వివాదానికి ప్రధాన కారణం అధికార పోరు, అణు ఆకాంక్షలు. 1953లో అమెరికా గూఢచారి సంస్థ (CIA) సహాయంతో ఇరాన్లోని ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వం కూలిపోవడం, ఆపై 1979లో జరిగిన ఇస్లామిక్ విప్లవం ఈ శత్రుత్వానికి పునాది వేసింది. పశ్చిమ దేశాల ఆధిపత్యాన్ని ఇరాన్ వ్యతిరేకించగా.. ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాన్ని పెంచుకోవడం అమెరికాకు భద్రతా ముప్పుగా మారింది. 2016 నాటి అణు ఒప్పందం నుండి 2018లో డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఏకపక్షంగా వైదొలగడం పరిస్థితిని మరింత దిగజార్చింది. ‘గరిష్ట ఒత్తిడి’ (Maximum Pressure) పేరుతో అమెరికా విధిస్తున్న ఆంక్షలు ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థను దెబ్బతీసి, ఆ దేశాన్ని లొంగదీసుకోవాలని చూస్తున్నాయి. ఇది కేవలం రాజకీయ పోరాటం మాత్రమే కాదు, ఇరాన్ తన అస్తిత్వం కోసం చేస్తున్న ప్రతిఘటనగా మారింది.
యుద్ధం వచ్చే అవకాశం ఉందా?
ప్రస్తుత పరిస్థితులు యుద్ధ మేఘాలను తలపిస్తున్నప్పటికీ.. పూర్తిస్థాయి యుద్ధం జరిగే అవకాశంపై భిన్న వాదనలు ఉన్నాయి. డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై సైనిక చర్యకు ఉపక్రమిస్తామని బెదిరించడం ఉద్రిక్తతలను పెంచింది. అయితే, ఇరాన్ ఒక శక్తివంతమైన సైనిక వ్యవస్థను కలిగి ఉండటం, ఆ దేశంపై దాడి జరిగితే మొత్తం మధ్యప్రాచ్యం అల్లకల్లోలం అయ్యే ప్రమాదం ఉండటం అమెరికాను ఆలోచింపజేస్తోంది. అమెరికా ఆర్థికంగా ఇరాన్ను దెబ్బతీయడానికే ప్రాధాన్యత ఇస్తోంది (Economic Warfare). ఇరాన్ కూడా నేరుగా యుద్ధానికి వెళ్తే తమ ఉనికికే ప్రమాదమని గ్రహించి ‘షాడో వార్’ (నీడ యుద్ధం) సాగిస్తోంది. కానీ, ఏదైనా ఒక చిన్న తప్పుడు అడుగు లేదా అణు పరీక్ష వంటి సంఘటనలు అకస్మాత్తుగా యుద్ధానికి దారి తీయవచ్చు. ప్రస్తుతానికి దౌత్యపరమైన ఒత్తిడి మరియు ఆర్థిక దిగ్బంధం అనేవి యుద్ధం కంటే ప్రమాదకరంగా మారాయి.
ఇరాన్ ప్రజల ఆందోళనలు ఎందుకు
ఇరాన్ ప్రజలు వీధుల్లోకి వచ్చి నిరసనలు తెలపడానికి ప్రధాన కారణం ఆర్థిక సంక్షోభం మరియు పౌర హక్కుల అణచివేత. అమెరికా విధించిన ఆంక్షల వల్ల చమురు ఎగుమతులు నిలిచిపోయి, రూపాయి విలువ పడిపోయింది. దీనివల్ల నిత్యావసర ధరలు సామాన్యుడికి అందనంత ఎత్తుకు చేరాయి. ఒకవైపు ఆకలి, మరోవైపు ప్రభుత్వం విధించే కఠినమైన సామాజిక నిబంధనలు (ముఖ్యంగా మహిళల వస్త్రధారణ, స్వేచ్ఛపై ఆంక్షలు) ప్రజల్లో తీవ్ర అసంతృప్తిని నింపాయి. 2025 చివరలో కరెన్సీ పతనం కావడంతో మధ్యతరగతి వర్గం దారిద్ర్యంలోకి నెట్టబడింది. తమను సంరక్షించాల్సిన ప్రభుత్వం, వనరులను విదేశీ ప్రాక్సీ గ్రూపులకు ఖర్చు చేస్తోందని భావించిన ప్రజలు, తమ కనీస అవసరాల కోసం మరియు విముక్తి కోసం ప్రాణాలకు తెగించి ఆందోళనలు చేస్తున్నారు.
ఆర్థిక విధ్వంసం
అమెరికా ఆర్థిక యుద్ధం కారణంగా ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నది. ఇరాన్ జీవనాడి అయిన చమురు ఎగుమతులు 2018 తర్వాత 60 నుండి 80 శాతం వరకు పడిపోయాయి. జాతీయ కరెన్సీ ‘రియాల్’ విలువ అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో రికార్డు స్థాయిలో పతనమవ్వడంతో సామాన్యుల బతుకు భారమైంది. వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం 40 శాతానికి మించిపోగా.. ఆహార పదార్థాల ధరలు 70 శాతం పైగా పెరిగాయి. నిత్యావసరాలు కొనలేని స్థితిలో ప్రజలు దారిద్ర్యంలోకి నెట్టబడుతున్నారు. ప్రపంచ బ్యాంక్ అంచనా ప్రకారం ఈ ఆర్థిక సంక్షోభం ఇప్పట్లో ముగిసేలా లేదు. అమెరికా ఆంక్షలు కేవలం ప్రభుత్వాన్ని లక్ష్యం చేయకుండా.. సామాన్య ప్రజల కొనుగోలు శక్తిని హరించివేసి, వారిని ఆర్థిక శ్మశానంలో నిలబెట్టాయి. ఇది ఇరాన్ సమాజాన్ని వికృతంగా మారుస్తోంది.
మధ్యతరగతి వర్గంపై వేటు
ఆర్థిక ఆంక్షల వల్ల ఇరాన్లో అత్యంత ఘోరంగా దెబ్బతిన్నది మధ్యతరగతి వర్గం. 2012-2019 మధ్య ఈ వర్గం పరిమాణం సగటున 17 శాతం పడిపోయింది. ట్రంప్ హయాంలో ఇది ఏకంగా 25 శాతానికి చేరింది. ఒకప్పుడు గౌరవప్రదమైన జీవితం గడిపిన ఉపాధ్యాయులు, సివిల్ సర్వెంట్లు, ప్రొఫెషనల్స్ ఇప్పుడు తమ జీవనోపాధిని కోల్పోయి, అస్థిరమైన, అనధికారిక పనుల్లో చేరాల్సి వస్తోంది. ఈ ఆర్థిక పతనం సమాజంలో తీవ్ర అసంతృప్తిని రేకెత్తించింది. 2025 చివరిలో కరెన్సీ విలువ రికార్డు స్థాయిలో పడిపోవడంతో ప్రజలు రోడ్ల మీదకు వచ్చి నిరసనలు తెలుపుతున్నారు. ప్రభుత్వం పట్ల కోపం కంటే, తమ జీవితాలను నాశనం చేస్తున్న పరిస్థితులపై వారిలో ఆవేదన ఎక్కువగా ఉంది. సామాజిక పునాదులు కదిలిపోవడంతో దేశ భవిష్యత్తు ప్రశ్నార్థకంగా మారింది.
షాడో బ్యాంకింగ్ నెట్వర్క్
ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే.. దేశం మొత్తం ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్నా, ప్రభుత్వ పెద్దలు, ఎలైట్ వర్గం మాత్రం మరింత సంపన్నులుగా మారుతున్నారు. యు.ఎస్. ట్రెజరీ డిపార్ట్మెంట్ నివేదికల ప్రకారం, ఇరాన్ ‘షాడో బ్యాంకింగ్ నెట్వర్క్’ను ఉపయోగిస్తూ సింగపూర్ నుండి యూఏఈ వరకు ఫ్రంట్ కంపెనీల ద్వారా బిలియన్ల డాలర్ల చమురు ఆదాయాన్ని పొందుతోంది. ఈ నిధులు ప్రజల సంక్షేమానికి ఖర్చు కావడానికి బదులుగా.. విదేశాల్లో ప్రాక్సీ సమూహాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి, దేశీయ నిర్బంధ యంత్రాంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఉపయోగించబడుతున్నాయి. ఆంక్షలు ‘రివల్యూషనరీ గార్డ్స్’ వంటి సంస్థల ఆర్థిక సామ్రాజ్యాన్ని దెబ్బతీయలేకపోయాయి. దానికి బదులుగా వారు అనధికారిక, నిషేధిత వాణిజ్యంలోకి విస్తరించి మరింత శక్తివంతంగా మారేలా చేశాయి. ఫలితంగా ఆంక్షల భారం ప్రజలపై పడగా, పాలకులు సురక్షితంగా ఉన్నారు.
ఇరాన్ ప్రభుత్వం కూలిపోతుందా?
ప్రస్తుతం ఇరాన్ ‘పర్ఫెక్ట్ స్టార్మ్’ వంటి భయంకరమైన తుఫానును ఎదుర్కొంటోంది. ఆర్థిక విపత్తు, ప్రజా కోపం, సుప్రీం లీడర్ అలీ ఖమేనీ వయస్సు పైబడటం మరియు విదేశీ ఒత్తిడి ఒకేసారి చుట్టుముట్టాయి. అయితే, ఇరాన్ వద్ద శక్తివంతమైన భద్రతా యంత్రాంగం ఉంది. ఇది గతంలో అనేక నిరసనలను అణచివేసిన అనుభవం కలిగినది. ప్రభుత్వం కూలిపోతుందా అనే ప్రశ్న కంటే, ఒకవేళ కూలిపోతే తర్వాత ఏం జరుగుతుందన్నది అత్యంత ఆందోళనకరం. అమెరికాకు మధ్యప్రాచ్యంలో ‘రిజీమ్ చేంజ్’ (పాలన మార్పు) విషయంలో విపత్తుకరమైన ట్రాక్ రికార్డ్ ఉంది. ఇరాన్లో ప్రస్తుతం ఏకీకృతమైన మరియు సమర్థవంతమైన ప్రతిపక్షం లేదు. కాబట్టి, ప్రభుత్వం వెంటనే పడిపోవడానికి బదులు, దారిద్య్రంతో నిండిన జనాభాను ఏలుతూ ఆ దేశం సుదీర్ఘ కాలం పాటు క్షీణించే అవకాశం ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది.
మానవీయ కోణం
ఇరాన్ సంక్షోభానికి పరిష్కారం కేవలం ‘గరిష్ట ఒత్తిడి’లో లేదు. దశాబ్దాల కాలంగా కొనసాగుతున్న ఈ విధానం కేవలం అస్థిరతను మరియు ప్రజల బాధలను మాత్రమే పెంచింది. ఇరాన్ ప్రజలకు నిజమైన సహాయం చేయాలంటే అమెరికా తన దౌత్య ధైర్యాన్ని ప్రదర్శించాలి. సైనిక చర్యల హెచ్చరికలకు బదులుగా, అణు కార్యక్రమంపై పారదర్శకమైన ఒప్పందాలు, మానవీయ కోణంలో ఆంక్షల సడలింపుపై చర్చలు జరగాలి. ఇరాన్ ప్రజలు అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయాల్లో పావులుగా మారి ప్రాణాలు కోల్పోవడం ఆగిపోవాలి. విజయం లేదా పరాజయం గురించి ఆలోచించడం మానేసి, ఒక గొప్ప నాగరికత గల దేశం ఊపిరి ఆడక మరణించకుండా చూడాల్సిన బాధ్యత ప్రపంచ దేశాలపై ఉంది. నిరంతర ఘర్షణ కంటే నిజాయితీతో కూడిన సంభాషణే శాశ్వత పరిష్కారాన్ని ఇవ్వగలదు.
