ప్రస్తుతం పశ్చిమాసియా ఒక అగ్నిపర్వతంలా మారింది. ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ మరణం మరియు ఇజ్రాయెల్-అమెరికా సంయుక్త దాడులతో ఈ ప్రాంతం యుద్ధ మేఘాల కింద చిక్కుకుంది. ఇది కేవలం రెండు దేశాల మధ్య ఘర్షణ మాత్రమే కాదు, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను కుదిపేసే అంతర్జాతీయ సంక్షోభం. ఇరాన్ తన “కఠిన ప్రతీకారం” తీర్చుకుంటామని హెచ్చరించడం, అమెరికా తన భారీ నౌకాదళాన్ని మోహరించడం చూస్తుంటే.. పరిస్థితి చేయి దాటిపోతోందనిపిస్తోంది. ఒకవైపు సైనిక సామర్థ్యాల ప్రదర్శన, మరోవైపు అనిశ్చితిలో ఉన్న గ్లోబల్ మార్కెట్లు.. ఈ యుద్ధం ఎటు దారితీస్తుంది? భారత్ వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలపై దీని ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది? వంటి విషయాలపై ఓ లుక్ వద్దాం.
మండుతున్న సరిహద్దులు
ప్రస్తుత పరిస్థితి అత్యంత గంభీరంగా ఉంది. ఇరాన్ తన రివల్యూషనరీ గార్డ్స్ (IRGC)కి కొత్త కమాండర్ను నియమించి, ఇజ్రాయెల్ మరియు అమెరికా స్థావరాలపై భారీ దాడులకు సిద్ధమైంది. అగ్రరాజ్యం అమెరికా ఇప్పటికే ‘యుఎస్ఎస్ అబ్రహాం లింకన్’ వంటి విమానవాహక నౌకలను, ఎఫ్-35 స్టెల్త్ యుద్ధ విమానాలను పశ్చిమాసియాలో మోహరించింది. ఇజ్రాయెల్ తన ‘ఐరన్ డోమ్’ మరియు ‘థాడ్’ వ్యవస్థలతో గగనతల రక్షణను కట్టుదిట్టం చేసింది. ఇరాన్ మద్దతు గల హెజ్బుల్లా, హౌతీ రెబల్స్ కూడా ఈ పోరులో చేరే అవకాశం ఉండటంతో యుద్ధం బహుముఖంగా మారే ప్రమాదం ఉంది. దౌత్య మార్గాలు మూసుకుపోతుండటంతో, చిన్న తప్పు కూడా పెను విపత్తుకు దారితీసేలా కనిపిస్తోంది.
భారత్పై ప్రభావం
భారత్ తన ముడి చమురు అవసరాలలో 85% దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతుంది. ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం వల్ల చమురు ధరలు బ్యారెల్కు $100 దాటితే, భారత దిగుమతి బిల్లు అమాంతం పెరుగుతుంది. దీనివల్ల దేశీయంగా పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు పెరిగి రవాణా ఖర్చులు భారం అవుతాయి. ఫలితంగా నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం ఏర్పడుతుంది. భారత్ తన చమురులో 50% హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారానే పొందుతోంది. ఈ మార్గం ప్రస్తుతం మూసేసినట్లు తెలుస్తోంది. అయితే దీనిప్రభావం చాలా ఉంటుందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. అలాగే, విదేశీ మారక నిల్వలపై ఒత్తిడి పెరిగి రూపాయి విలువ పడిపోయే అవకాశం ఉంది.
పెట్టుబడిదారుల ఆందోళన
యుద్ధం వల్ల కేవలం ఇంధనమే కాదు, భారత ఎగుమతులు కూడా దెబ్బతింటాయి. ఇరాన్కు మనం ఎగుమతి చేసే బాస్మతీ బియ్యం, టీ, ఔషధాల రవాణా ఇప్పటికే నిలిచిపోయింది. షిప్పింగ్ ఖర్చులు మరియు బీమా ప్రీమియంలు 40-50% పెరగడం వల్ల అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం భారంగా మారుతుంది. స్టాక్ మార్కెట్లు ఇప్పటికే ఈ అనిశ్చితిని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి; ముఖ్యంగా ఆయిల్, గ్యాస్ మరియు పెయింట్ రంగాల షేర్లు పతనమవుతున్నాయి. మదుపర్లు సురక్షితమైన పెట్టుబడిగా భావించే బంగారం, వెండి వైపు మొగ్గు చూపుతుండటంతో పసిడి ధరలు రికార్డు స్థాయికి చేరవచ్చు. ఇది దేశీయ వినియోగం మరియు ఆర్థిక వృద్ధి రేటుపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది.
ఎవరి బలాలు ఎంత?
సైనిక పరంగా ఇరాన్ మరియు ఇజ్రాయెల్ భిన్నమైన బలాలను కలిగి ఉన్నాయి.
* ఇరాన్: సంఖ్యాపరంగా పెద్ద సైన్యం (6.1 లక్షల మంది). 3,000 పైగా బాలిస్టిక్ క్షిపణులు మరియు అసంఖ్యాకమైన డ్రోన్లు వీరి ప్రధాన బలం. హార్ముజ్ జలసంధిని మందుపాతరలతో మూసివేయగల సామర్థ్యం వీరికి ఉంది.
* ఇజ్రాయెల్: సాంకేతికతలో మేటి. అధునాతన ఎఫ్-35 విమానాలు, ఐరన్ డోమ్ వంటి రక్షణ వ్యవస్థలు మరియు సుమారు 90 అణ్వాస్త్రాలు వీరి వద్ద ఉన్నాయి.
* అమెరికా: ఇజ్రాయెల్కు మద్దతుగా నిలుస్తున్న అమెరికాకు పశ్చిమాసియాలో 40,000 మంది సైనికులు మరియు అత్యాధునిక నౌకాదళం ఉన్నాయి. ఇరాన్ క్షిపణులను అడ్డుకోవడంలో అమెరికా రక్షణ వ్యవస్థలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
ఎవరు గెలిచే అవకాశం ఉంది?
ఈ యుద్ధంలో “గెలుపు” ఎవరికీ దక్కకపోవచ్చు. ఇజ్రాయెల్కు అమెరికా మద్దతు మరియు గగనతల ఆధిపత్యం ఉన్నప్పటికీ.. ఇరాన్ తన ‘ప్రాక్సీ’ దళాల (హెజ్బుల్లా, హౌతీలు) ద్వారా దీర్ఘకాలిక గెరిల్లా యుద్ధం చేయగలదు. ఇజ్రాయెల్ భూభాగం చిన్నది కాబట్టి కొన్ని క్షిపణులు లక్ష్యాన్ని చేరినా భారీ నష్టం జరుగుతుంది. మరోవైపు, ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఇప్పటికే ఆంక్షలతో దెబ్బతిని ఉంది. పూర్తిస్థాయి యుద్ధం ఆ దేశాన్ని మరింత సంక్షోభంలోకి నెడుతుంది. సాంకేతికత రీత్యా ఇజ్రాయెల్ పైచేయి సాధించినా, భౌగోళికంగా ఇరాన్ సృష్టించే అంతరాయాలు ప్రపంచాన్ని ఆర్థికంగా ఓడించగలవు. చివరకు ఇది ఒక “వినాశకరమైన ప్రతిష్టంభన” (Mutually Assured Destruction) గా మారే ప్రమాదం ఉంది.
ఇది మూడో ప్రపంచ యుద్ధానికి దారి తీస్తుందా?
చాలామంది నిపుణులు ఇది మూడో ప్రపంచ యుద్ధానికి పునాది కావచ్చని భయపడుతున్నారు. ఒకవేళ రష్యా మరియు చైనా నేరుగా ఇరాన్కు మద్దతుగా రంగంలోకి దిగితే.. అది ప్రపంచ దేశాలను రెండు వర్గాలుగా చీలుస్తుంది. నాటో (NATO) దేశాలు ఇజ్రాయెల్ వెనుక నిలబడితే పరిస్థితి చేయి దాటిపోతుంది. అయితే, ప్రస్తుతం ఏ దేశం కూడా పూర్తిస్థాయి ప్రపంచ యుద్ధాన్ని కోరుకోవడం లేదు. ఎందుకంటే అది అణు యుద్ధానికి దారి తీయవచ్చు. అయినప్పటికీ, ప్రాంతీయంగా మొదలైన ఈ మంటలు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను దశాబ్దాల వెనక్కి నెట్టేస్తాయి. కాబట్టి ఇది “సైనికపరమైన” ప్రపంచ యుద్ధం కాకపోయినా, “ఆర్థికపరమైన” ప్రపంచ యుద్ధంగా మారే ముప్పు స్పష్టంగా ఉంది.
ప్రపంచ దేశాలు చేయాల్సింది ఏంటి?
ప్రస్తుత తరుణంలో ప్రపంచ దేశాలు తక్షణమే రంగంలోకి దిగి దౌత్యపరమైన చర్చలు జరపాలి. ఐక్యరాజ్యసమితి మరియు బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థలు (G20 వంటివి) ఇరుపక్షాల మధ్య మధ్యవర్తిత్వం వహించాలి. యుద్ధం వల్ల కలిగే ఆర్థిక నష్టాలను దేశాలకు వివరించాలి. భారత్ వంటి దేశాలు తమ ‘వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి’ని ఉపయోగిస్తూ శాంతి కోసం ఒత్తిడి తేవాలి. ఇంధన భద్రత కోసం భారత్ ఇప్పటికే ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను అన్వేషిస్తోంది. యుద్ధం ఎవరికీ మేలు చేయదు, కేవలం వినాశనాన్ని మాత్రమే మిగులుస్తుంది. శాంతియుత పరిష్కారం మాత్రమే ప్రపంచాన్ని మరో మహా విపత్తు నుండి కాపాడగలదు.
