ఉద్యమాల ఖిల్లా నల్గొండలోని ఈ ప్రదేశాల గురించి తెలుసా?

నల్గొండ జిల్లా ఉద్యమాల ఖిల్లాగా పేరొందిన జిల్లా.  ఈ జిల్లాలో ప్రదేశాలు, వారసత్వ భవనాలు మతపరమైన ప్రదేశాలు వంటి అనేక పర్యాటక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. మెదక్, వరంగల్ జిల్లాలు నల్గొండ, గుంటూరుకు ఉత్తరాన, మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని కొంత భాగం దక్షిణాన ఉన్నాయి. ఖమ్మం, కృష్ణ జిల్లాలు తూర్పున, పశ్చిమాన రంగారెడ్డి  మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.  నల్గొండ పూర్వపు పేరు నీలగిరి. దీనినే నీలి కొండ అని కూడా అనేవారు. కాలక్రమేణా నల్గొండ గా పిలువబడుతుంది.

నల్గొండ జిల్లాలోని నల్గొండ, సూర్యాపేట, భువనగిరి, మిర్యాలగూడ, రామన్నపేట, హుజూర్ నగర్, దేవరకొండ ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశాలన్నీ ప్రసిద్ధ పర్యాటక ప్రదేశాలను కలిగి ఉన్నాయి.

నల్గొండలోని పర్యాటక ప్రదేశాలు ఏం ఉన్నాయో ఇప్పుడు చూద్దాం.

నల్గొండలోని కొన్ని ప్రసిద్ధ బౌద్ధ స్థలాలలో గాజులబండ, ఏలేశ్వరం, ఫణిగిరి, మతంపల్లి, వాడపల్లి, యాదగిరిగుట్ట, కొలనుపాక, పాన్‌గల్, సుంకిశాల వంటి మతపరమైన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. భోంగీర్ కోట ఒక ప్రసిద్ధ వారసత్వ ప్రదేశంగా పేరుగాంచింది.

నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్..

నాగార్జునసాగర్ -శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ భారతదేశంలో అతిపెద్ద టైగర్ రిజర్వ్. ఈ రిజర్వ్ నల్గొండ జిల్లా, మహబూబ్ నగర్ జిల్లా, కర్నూలు, ప్రకాశం, గుంటూరు జిల్లాలలో విస్తరించి ఉంది. బహుళార్ధసాధక జలాశయాలు – శ్రీశైలం నాగార్జునసాగర్ కూడా ఈ రిజర్వ్‌లో ఉన్నాయి. చుట్టూ నల్లమల్ల కొండలు పచ్చదనంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి. కనుమలు, పీఠభూములు (అమ్రాబాద్, శ్రీశైలం, పెద్దచెరువు, శివపురం, నెక్కంటి వంటివి) లోయలు కూడా ఈ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. రిజర్వ్‌లోని జలపాతాలలో ఎత్తిపోతల జలపాతం, పెద్ద దూకుడు, గుండం చలేశ్వరం ఉన్నాయి.

నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం 1992 సంవత్సరంలో రాజీవ్ గాంధీ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా మార్చబడింది. పురాతన నాగార్జున విశ్వ విద్యాలయం

3వ శతాబ్దపు భారతీయ పాలకుడు – ఇక్ష్వాకు చంద్రగుప్తుడి కోట శిథిలాలు, కాకతీయులు నిర్మించిన 169 కి.మీ. పురాతన గోడ, కృష్ణ నది ఒడ్డున కనిపించే అనేక ఇతర కోటలు ఉన్నాయి. ఇదంతా కాదు! అక్క మహాదేవి భిలం, దత్తాత్రేయ భిలం, ఉమా మహేశ్వరం, కదలివనం, పలంకసరి వంటి అనేక రాతి ఆశ్రయాలు, గుహ దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ అభయారణ్యంలో పర్యావరణ విద్యా కేంద్రం ఉంది.

నాగార్జున సాగర్…

నాగార్జున సాగర్ ఒక ప్రసిద్ధ ప్రదేశం. ఇది హైదరాబాద్ నుండి 150 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ ఒక అభ్యాస కేంద్రాన్ని స్థాపించిన బౌద్ధ సాధువు, పండితుడు ఆచార్య నాగార్జునుడి పేరు మీదుగా దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు. ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన రాతి ఆనకట్ట ఇది.

ఇక్కడ ఆనకట్ట నిర్మించబడుతున్నప్పుడు, పురాతన బౌద్ధ నాగరికత శిథిలాలు ఈ ప్రదేశం నుండి తవ్వబడ్డాయి. 2, 3వ శతాబ్దాల నాటి అవశేషాలను మానవ నిర్మిత సరస్సు మధ్యలో ఉన్న సమీపంలోని నాగార్జున కొండలోని మ్యూజియంలో భద్రపరిచారు. ఈ ప్రదేశంలో దూరం నుండి కనిపించే బుద్ధుని భారీ విగ్రహం కూడా ఉంది. పర్యాటకులు విజయపురి టౌన్‌షిప్ సమీపంలోని జెట్టీ వద్ద పడవ ఎక్కుతారు.  హైదరాబాద్ నుండి నాగార్జున సాగర్‌కు బస్సు సర్వీసులు, విమాన, రైలు సర్వీసులు  కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.

ఆనకట్ట నుండి కేవలం 11 కి.మీ దూరంలో ఎత్తిపోతల జలపాతం ఉంది. చంద్రవంకస్ ప్రవాహం 21.3 మీటర్ల ఎత్తు నుండి ఒక సరస్సులోకి పడి పచ్చని లోయ గుండా ప్రవహిస్తుంది. పైన ఉన్న గుహల లోపల ధ్యానం చేసిన ఎథి అనే పూజారి పేరు మీద ఈ జలపాతాలకు పేరు పెట్టారు.

స్థానిక ప్రజలు తరచుగా సందర్శించే కొన్ని గుహ దేవాలయాలు ఈ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి.

శ్రీ లక్ష్మీనర్సింహ స్వామి దేవాలయం 

యాదగిరిగుట్టలోని శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ స్వామి ఆలయం రెండవ తిరుపతిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయానికి దేశ విదేశాల నుండి సైతం పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు వస్తారు. హైదరాబాద్ నుండి 60 కి.మీ దూరంలో సికింద్రాబాద్-ఖాజీపేట రహదారిపై ఉంది. ఈ ఆలయానికి హైదరాబాద్  భువనగిరి నుండి బస్సులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.ఒక పురాణం ప్రకారం, సంవత్సరాల క్రితం, ఋష్యతుంగ ఋషి కుమారుడు యాదర్శి ఇక్కడ తపస్సు చేసాడు. అతని భక్తికి సంతోషించిన లక్ష్మీనరసింహ స్వామి వాల, యోగానంద, గండబెరుండ, ఉగ్ర, లక్ష్మీనరసింహ అనే ఐదు రూపాల్లో ఆయన ముందు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

ఆలయంలో ఉదయం 4.00 గంటలకు సుప్రభాతం, అభిషేకం, అర్చన, నిత్య కల్యాణం, సత్యనారాయణ స్వామి వ్రతం, ఉరేగింపు సేవ ఉంటుంది. ముగింపు సమయంలో ఆరగింపు, గోస్తి పవళింపు సేవతో ముగుస్తుంది.

భువనగిరి కోట

పశ్చిమ చాళుక్య పాలకుడు త్రిభువనమల్ల విక్రమాదిత్య VI ఒక పెద్ద ఏకశిలా శిల మీద భోంగీర్ కోటను 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించాడు. అతని పేరు మీదుగా ఈ ప్రదేశం త్రిభువనగిరిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే, క్రమంగా, ఈ పేరు భువనగిరిగా మార్చబడింది, చివరికి అది భోంగీర్‌గా ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ కోట హైదరాబాద్-వరంగల్ హైవేలో ఉన్న భువనగిరి పట్టణం మధ్యలో ఉంది. అద్భుతమైన రాజ ప్రాంగణాలు, కోట నిర్మించబడిన అద్భుతమైన శిల, పై నుండి పొరుగు ప్రాంతాలను పక్షి వీక్షణను అందించే కోట చూసి మీరు మంత్రముగ్ధులవుతారు. భువనగిరి కోట రాణి రుద్రమదేవి, ఆమె మనవడు ప్రతాపరుద్ర పాలనతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. ఈ కోట ఒక కొండపై 500 అడుగుల ఎత్తులో, 40 ఎకరాలలో విస్తరించి ఉంది.

దేవరకొండ కోట…

ఈ కోట ఇప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. సంవత్సరాల క్రితం, ఇది రేచర్ల అధిపతులకు బలమైన కోట.   ఏడు కొండలు కోట చుట్టూ ఉన్నాయి.  ఇది నల్గొండ, మహబూబ్ నగర్, హైదరాబాద్, మిర్యాలగూడ వంటి ముఖ్యమైన నగరాలతో రోడ్డు ద్వారా  అనుసంధానించబడి ఉంది.

శ్రీ మీనాక్షి అగస్తేశ్వర స్వామి, వాడపల్లి…

వాడపల్లి గ్రామం మిర్యాలగూడ మండలంలో ఉంది. పురాణం ప్రకారం, సుమారు 6000 సంవత్సరాల క్రితం, అగస్త్య మహర్షి ఈ గ్రామంలోని కృష్ణ,  మూసి నది పవిత్ర సంగమం వద్ద శ్రీ మీనాక్షి అగస్తేశ్వర, శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ విగ్రహాలను ప్రతిష్టించారు. ఈ ప్రదేశంలో

తవ్వకాలలో శివుని విగ్రహం బైట పడడంతో ప్రతిష్టించారు. ఇక్కడి శివలింగం రంధ్రాలతో ఈ రంధ్రాలు నీటితో నిండి ఉంటాయి. కానీ ఎవరైనా వాటి నుండి నీటిని బయటకు తీసినా నీటి మట్టం ఎప్పుడూ తగ్గదు. ఒకసారి, శ్రీ శంకరాచార్యుడు ఒక పొడవైన దారానికి కట్టిన చెంచా చొప్పించడం ద్వారా ఈ అద్భుతం వెనుక కారణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, దారాన్ని బయటకు తీస్తున్నప్పుడు చెంచాపై రక్తపు మరకలు కనిపించడం చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. అతను తన తప్పును గ్రహించి శివుడిని క్షమాపణ వేడుకున్నాడు. ఆరోగ్యం, శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థించడానికి భక్తులు ఈ ఆలయానికి వస్తారు.

జైన మందిరం, కొలనుపాక…

కొలనుపాక అనేది నల్గొండ జిల్లాలోని ఒక గ్రామం. అలైర్ సమీపంలో ఉంది. ఆదినాథుని శ్రీ వృషభ దేవ, జైన మతంలో మొదటి ‘ తీర్థంకరుడు ‘) 3 విగ్రహాలు, నేమినాథుడు మహావీరుడితో పాటు 21 ఇతర ‘ తీర్థంకరులు ‘ ఉన్నారు. ఈ జైన ఆలయం 800 సంవత్సరాల పురాతనమైనది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జైనమతం ప్రబలంగా ఉన్న 4వ శతాబ్దానికి చాలా కాలం ముందు కొలనుపాక జైనమత కేంద్రంగా ఉండేదని నమ్ముతారు. పాత కోటల శిథిలాలు ఇప్పటికీ ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ ప్రదేశం 11వ శతాబ్దం.. కళ్యాణి చాళుక్యుల ప్రత్యామ్నాయ రాజధానిగా చేయబడింది.

స్వయంభూ శంభులింగేశ్వర స్వామి, మేళ్లచెరువు…

మెల్లచెరువు ప్రసిద్ధి చెందిన పేరు దక్షిణ కాశి (దక్షిణ వారణాసి). స్వయంభు శంభులింగేశ్వర స్వామి ఆలయం కాకతీయుల నిర్మాణ శైలిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆలయంలోని లింగం పైభాగంలో, ఒక రంధ్రం (2 అంగుళాల చుట్టుకొలత) ఉంది. ఇది అన్ని సీజన్లలో నీటితో నిండి ఉంటుంది! లింగం ఎత్తు పెరుగుతుందని ప్రజలు నమ్ముతారు. ప్రతి 0.305 మీటర్ల పెరుగుదలకు, దానిపై గుండ్రని రేఖలు ఏర్పడటం ద్వారా ఇది స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. లింగంపై ఉన్న ఆరు రేఖలపై కుంకుమ లేదా వెర్మిలియన్ చుక్కలు వేయబడతాయి. ప్రతి సంవత్సరం ఆలయంలో మహాశివరాత్రిని వైభవంగా జరుపుకుంటారు. పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ప్రార్థన సమావేశాలకు హాజరవుతారు. ‘కళ్యాణోత్సవం’ సందర్భంగా హైదరాబాద్, గుంటూరు, వరంగల్, కృష్ణ, నల్గొండ జిల్లాల నుండి పర్యాటకులు భక్తులు తరలి వస్తారు.

నందికొండ…

ఇది కృష్ణ నది ఒడ్డున ఉన్న ఒక చిన్న గ్రామం. స్తంభాల మందిరాలు, మఠాలు వంటి అనేక బౌద్ధ నిర్మాణాలు తవ్వకాలు జరిపి, తరువాత కేంద్ర పురావస్తు శాఖ మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడ్డాయి.

ఇక్కడ కనుగొనబడిన అత్యంత ముఖ్యమైన నిర్మాణం ఇక్ష్వాకు కోట. దీనికి గొప్ప కోట గోడ, కందకం, ద్వారాలు, సైనిక బ్యారక్‌లు, దీర్ఘచతురస్రాకార స్టేడియం ఉన్నాయి. నందికొండ మిర్యాలగూడ నుండి 65 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

పానగల్…

పానగల్ నల్గొండ సమీపంలోని ఒక ప్రదేశం. ఇక్కడి పుణ్యక్షేత్రాలు మధ్యయుగ దక్కన్ దేవాలయాలకు ఉదాహరణలు. ప్రధాన మందిరం నందితో కూడిన శివుడికి అంకితం చేయబడింది. నాలుగు మధ్య స్తంభాలపై రామాయణం, మహాభారత దృశ్యాలు చెక్కబడిన 66 స్తంభాలు ఉన్నాయి. బయటి గోడలపై నృత్యకారుల స్పష్టమైన, సంక్లిష్టమైన చిత్రాలు మనోహరంగా చెక్కబడ్డాయి.  కళాకారులు, శిల్పులు సాధించిన గొప్పతనం, పరిపూర్ణత గురించి బిగ్గరగా తెలియజేస్తాయి. ఛాయల సోమలింగేశ్వర ఆలయం పానగల్ సమీపంలో ఉంది.

పిల్లమారి ఆలయం, సూర్యాపేట…

పిల్లలమరి అనే గ్రామం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహించే అనేక దేవాలయాలను కలిగి ఉంది. ఈ దేవాలయాలు కాకతీయుల కాలంలో ప్రబలంగా ఉన్న నిర్మాణ శైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి. గణపతి, రుద్రదేవుడు వంటి కాకతీయ పాలకుల గురించి చెక్కబడిన రాతి స్తంభాలు, ట్రెకోలు, శాసనాలను ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ ప్రదేశంలో పురాతన నాణేలు కూడా కనుగొనబడ్డాయి. 

పిల్లమరి ప్రసిద్ధ తెలుగు కవి పిల్లలమరి పిన వీరభద్రుడు జన్మస్థలం. ఇక్కడ ఉండే

చెన్నకేశవస్వామి గర్భగుడి ఆలయానికి తరలి వస్తారు.  

ఛాయల సోమలింగేశ్వర ఆలయం…

ఛాయల సోమలింగేశ్వర ఆలయంనేలపై ఉంచిన లింగం పైన ఒక మర్మమైన నీడ ( ఛాయ ) ఏర్పడినందున ఈ ఆలయానికి ఛాయ సోమేశ్వర ఆలయం అని కూడా పేరు పెట్టారు. ఈ ఆలయం చుట్టూ అనేక స్తంభాలు ఉన్నాయి. కానీ ఏ స్తంభం లింగంపై నీడను వేస్తుందో అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నారు. ఇది లింగంపై రోజులో ఏ సమయంలోనైనా ఏర్పడే శాశ్వత నీడ. సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు నీడ స్థిరంగా ఉంటుంది! ముఖ్యంగా శివరాత్రి సమయంలో ఈ ఆలయాన్ని భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో సందర్శిస్తారు. కాకతీయ వాస్తుశిల్పం యొక్క అత్యుత్తమ, ఊహాత్మక రచనలలో ఈ ఆలయం ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. రుద్రాంభ కాలం నాటి ఆలయంలో శాసనాలు ఉన్నాయి.

పోచంపల్లి…

1950లో ఆచార్య వినాబా భావే నాయకత్వంలో జరిగిన భూదాన ఉద్యమం (భూదాన యజ్ఞం) పోచంపల్లిలో ప్రారంభమైంది. భూమిలేని పేదలకు భూమిని దానం చేయాలని ఆయన విజ్ఞప్తి చేశారు. పోచంపల్లి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందడానికి మరో కారణం చీరలు! అవును, పోచంపల్లి చీరలు అనేవి పోచంపల్లిలోని కళాకారులు అంకితభావంతో రూపొందించిన అందంగా అల్లిన చీరలు. ఇక్కత్ అనేది టైయింగ్, డైయింగ్ ద్వారా డిజైన్‌ను సృష్టించే వస్త్రాలుగా చెప్పవచ్చు.

రాచకొండ…

నల్గొండ జిల్లాలో రాచకొండ ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక కేంద్రం. ఈ ప్రదేశం కొండల మధ్య ఉంది. రాచకొండ అపారమైన పురావస్తు ఆసక్తి ఉన్న ప్రాంతం. పట్టాభిగుట్ట సమీపంలోని గుహలోని ‘ దశావతార ‘ శిల్పాలు ఈ పట్టణంలోని ఐదు దేవాలయాలు కాకతీయ కళ  వాస్తుశిల్పాన్ని వర్ణిస్తాయి.  ! పురాతన పాలకుల చారిత్రక గాథను ఆస్వాదించడానికి సందర్శించదగిన పురాతన కోట ఇది.