ప్రస్తుత రవాణా రంగంలో ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ బస్సులకు ఆదరణ పెరుగుతోంది. ముఖ్యంగా రాత్రి సమయాల్లో దూరప్రాంతాలకు ప్రయాణించేవారు లగ్జరీ సౌకర్యాలు, ఆకర్షణీయమైన డిజైన్లతో ఉన్న ఈ బస్సుల వైపు మొగ్గు చూపుతున్నారు. అయితే, ఈ ఆకర్షణీయమైన మెరుపుల వెనుక ప్రయాణికుల భద్రత పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేయబడుతోంది. దీనికి ఇటీవల జరిగిన ఘటననే ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు.
భద్రత పక్కన పెట్టి.. లాభాల వేటకు..
ప్రైవేట్ బస్సు నిర్వాహకుల ప్రధాన లక్ష్యం కేవలం లాభం సంపాదించడమే. బస్సులు నిండుగా నడపడం, రన్నింగ్ ఖర్చులు తగ్గించడం, ప్రభుత్వ నిబంధనలను పాటించకపోవడం, కనీసం ఫిట్నెస్ పరీక్షలను కూడా మినహాయించడం వంటి మార్గాల ద్వారా ఆదాయం పెంచుకోవడానికి వారు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. ఈ నిర్లక్ష్యం కారణంగా విలువైన ప్రాణాలు కోల్పోయే ఘోర ప్రమాదాలు తరచూ జరుగుతున్నాయి. ప్రయాణికుల భద్రత కోసం ఏర్పాటు చేయాల్సిన ఎమర్జెన్సీ సిస్టమ్లు, ఫైర్ సేఫ్టీ పరికరాలు, ఫస్ట్-ఎయిడ్ బాక్సులు వంటి అంశాలపై నిర్వాహకులు ఏమాత్రం శ్రద్ధ చూపడం లేదు. ప్రభుత్వ నిబంధనలు ఉన్నప్పటికీ, అవి కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితమవుతున్నాయి. ఈ పద్ధతి కొనసాగితే, లగ్జరీతో కూడిన ఈ ప్రయాణాలు ప్రాణాలను హరించే మరణ వాహనాలుగా మారే ప్రమాదం ఉంది.
ప్రమాదాలకు ప్రధాన కారణం
ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ బస్సుల్లో సాంకేతిక భద్రతా సదుపాయాలు చాలా తక్కువగా ఉంటున్నాయి. ఎమర్జెన్సీ అలారం వ్యవస్థలు లేకపోవడం, మంటలు చెలరేగినప్పుడు ఆర్పే ఫైర్ సేఫ్టీ పరికరాలు పనిచేయకపోవడం లేదా అసలు లేకపోవడం, బయటపడే ఎమర్జెన్సీ తలుపులు జామ్ అవ్వడం వంటి సమస్యలు తరచుగా కనిపిస్తున్నాయి. అధికారుల నివేదికల ప్రకారం.. ఎక్కువ శాతం బస్సుల్లో ఎమర్జెన్సీ ఎగ్జిట్లు సరిగా ఉండవు. బస్సు మొత్తాన్ని అద్దాలతో మూసివేయడం వల్ల ఒకసారి మంటలు చెలరేగితే ప్రయాణికులు బయటపడే అవకాశం లేకుండా పోతుంది.
అంతేకాక, మంటలను నిరోధించే ఫైర్ రిటార్డెంట్ మెటీరియల్కు బదులుగా సాధారణ ప్లాస్టిక్, ఫోమ్ వంటి చవకైన వస్తువులను ఉపయోగించడం వల్ల అగ్ని ప్రమాదం జరిగినప్పుడు మంటలు అత్యంత వేగంగా వ్యాపిస్తున్నాయి. బస్సులో ప్రయాణికుల భద్రత కోసం ఏర్పాటు చేయవలసిన అలార్మ్ వ్యవస్థలు, ఎమర్జెన్సీ బటన్లు, సెన్సార్లు చాలా బస్సుల్లో లోపించాయి. ఫలితంగా, ప్రమాదం జరిగినప్పుడు డ్రైవర్ లేదా క్లీనర్ మినహా ఎవరూ పరిస్థితిని త్వరగా తెలుసుకోలేరు. ఈ భద్రతా పరికరాల లేమి, చిన్న ప్రమాదాలు కూడా పెద్ద ప్రాణ నష్టానికి దారి తీయడానికి ప్రధాన కారణమవుతోంది.
ఫస్ట్-ఎయిడ్ నిర్లక్ష్యం, డ్రైవర్ల అలసత్వం
ప్రతి బస్సులో తప్పనిసరిగా ఫస్ట్-ఎయిడ్ బాక్స్ ఉండాలనేది చట్టపరమైన నిబంధన అయినప్పటికీ.. చాలా ప్రైవేట్ బస్సుల్లో అది ఆచరణలో కనిపించడం లేదు. కొన్ని బస్సుల్లో బాక్సు ఉన్నప్పటికీ, వాటిలో అవసరమైన, గడువు తీరని మందులు లేకపోవడం సర్వసాధారణంగా మారింది. దీనివల్ల చిన్న ప్రమాదాలకైనా తక్షణ చికిత్స అందక ప్రయాణికులు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. బస్సు ప్రమాదాలకు మరో ప్రధాన కారణం డ్రైవర్ల నిర్లక్ష్యం. ఎక్కువ దూరం నిరంతర డ్రైవింగ్ చేయడం, నిద్రలేమితో రాత్రి వేళల్లో డ్రైవ్ చేయడం, నిర్ణీత సమయానికి చేరుకోవాలనే ఒత్తిడి వంటివి ప్రమాదాలకు దారితీస్తున్నాయి.
ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ సంస్థల్లో సరైన డ్రైవర్ ట్రైనింగ్ వ్యవస్థ లేకపోవడం, కొందరు డ్రైవర్లు మద్యం సేవించి డ్రైవింగ్ చేయడం వంటి ఆరోపణలు కూడా తరచూ వినిపిస్తున్నాయి. అంతేకాక, ఈ బస్సులు 100-120 కిమీ వరకు అధిక వేగంతో ప్రయాణించడం వల్ల ప్రమాదం జరిగినట్లయితే ప్రాణ నష్టం తీవ్ర స్థాయిలో జరుగుతోంది. డ్రైవర్ల అలసత్వం, నిబంధనలు పాటించకపోవడం, ఫస్ట్-ఎయిడ్ బాక్సుల నిర్వహణ లేమి వంటివి ప్రయాణికుల భద్రతను ప్రశ్నార్థకం చేస్తున్నాయి.
స్లీపర్ బస్సుల నిర్మాణ లోపాలతో రెస్క్యూ సవాళ్లు
ఇటీవలి కాలంలో స్లీపర్ బస్సుల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. అయితే, వీటి నిర్మాణంలోనే అనేక లోపాలు ఉన్నాయి. బస్సులో సన్నని గ్యాలరీలు, కర్టెన్లతో మూసిన కిటికీలు, ప్రవేశానికి, నిష్క్రమణకు కేవలం ఒక్క తలుపు మాత్రమే ఉండడం వంటి సమస్యలు ప్రమాదాల సమయంలో ప్రాణనష్టాన్ని తీవ్రతరం చేస్తున్నాయి. ఒకవేళ బస్సు ఒరిగిపోతే లేదా మంటలు చెలరేగితే, ప్రయాణికులు బయటపడే అవకాశం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా, బస్సు ఎత్తు ఎక్కువగా ఉండడం వల్ల ప్రమాదం జరిగినప్పుడు రెస్క్యూ ఆపరేషన్లు నిర్వహించడం కూడా కష్టతరం అవుతోంది. సాధారణంగా ఒక్కో స్లీపర్ బస్సులో 36 నుండి 40 బెర్తులు ఉంటాయి. వీటిని కలుపుతూ ఉన్న గ్యాలరీలు చాలా ఇరుకుగా ఉండడం వల్ల ప్రయాణికులు సులభంగా కదలలేరు. ఈ కారణంగా ప్రమాదం సమయంలో ఇరుకు గ్యాలరీలు బయటపడేందుకు అడ్డుగా నిలుస్తాయి. ఈ రకమైన డిజైన్ లోపాలు అత్యవసర పరిస్థితుల్లో సురక్షితంగా బయటపడే మార్గాలను మూసివేసి, ప్రయాణికులను ప్రమాదంలోకి నెడుతున్నాయి.
అధికారుల పర్యవేక్షణ వైఫల్యం
రోడ్డు రవాణా అథారిటీ (RTA) అధికారులు ప్రైవేట్ బస్సులపై నియమితంగా తనిఖీలు చేయాల్సి ఉన్నా, వారు చాలా అరుదుగా మాత్రమే చర్యలు తీసుకుంటున్నారు. పండుగల సీజన్లో మాత్రమే హడావిడిగా ప్రత్యేక డ్రైవ్లు నిర్వహించడం సరిపోదు. సాధారణ రోజుల్లో తనిఖీలు జరగకపోవడంతో నిర్వాహకుల నిర్లక్ష్యం బయటపడడం లేదు. ఫిట్నెస్ సర్టిఫికేట్లు లేకపోయినా బస్సులు యథేచ్ఛగా రోడ్లపై తిరుగుతున్నాయి. బ్రేక్ సిస్టమ్, టైర్లు, ఇంజిన్ స్థితి వంటి కీలకమైన అంశాలను క్రమం తప్పకుండా పరీక్షించకపోవడం మరో ప్రధాన లోపంగా ఉంది. అంతేకాక, ఒక్కో బస్సులో గరిష్టంగా 45-50 మందిని మాత్రమే అనుమతించాల్సి ఉండగా, కొంతమంది నిర్వాహకులు 60 మందికి పైగా ప్రయాణికులను ఎక్కిస్తున్నారు. దీంతో బస్సు బరువు పెరిగి, నియంత్రణ తప్పే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఈ అధిక లోడ్ కారణంగా బస్సు తలకిందులు కావడం, ఇంధన ట్యాంక్ నుంచి లీకేజీ జరిగి మంటలు చెలరేగడం వంటి ప్రమాదాలు కూడా జరగొచ్చు. అధికారుల పర్యవేక్షణ వైఫల్యం మరియు నిర్వాహకుల నిబంధనల ఉల్లంఘన ప్రాణ నష్టానికి దారితీస్తున్నాయి.
నిర్లక్ష్యానికి నిదర్శనం
ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ బస్సుల నిర్వాహకుల నిర్లక్ష్యానికి, అధికారుల వైఫల్యానికి దేశాన్ని కుదిపేసిన అనేక ప్రమాదాలు నిదర్శనంగా నిలుస్తున్నాయి. 2013లో మహబూబ్నగర్ జిల్లా పాలెం వద్ద జరిగిన ఒక ట్రావెల్స్ బస్సు ప్రమాదం ఒక ఉదాహరణ. ఆ ప్రమాదంలో 45 మంది ప్రయాణికులు సజీవ దహనమయ్యారు. తాజాగా, కర్నూలు వద్ద వేమూరి కావేరీ ట్రావెల్స్ బస్సు ప్రమాదంలో 20 మంది ప్రాణాలు కోల్పోవడం ప్రజల ఆవేదనను మరలా తాకింది. ఈ రెండు ఘోర ఘటనల్లోనూ మంటలు చెలరేగి, బయటపడే మార్గం లేక ప్రయాణికులు సజీవ దహనమయ్యారు.
ఏదైనా ప్రమాదం జరిగిన తర్వాతే అధికారులు మెలుకువ చెంది హడావిడిగా తాత్కాలిక చర్యలు తీసుకుంటారు. కొన్ని రోజులు మీడియా దృష్టిలో ఉండి మళ్లీ అన్నీ మామూలుగా మారిపోతాయి. భద్రతా ప్రమాణాలు పాటించకపోతే లైసెన్స్ రద్దు చేయడం, జరిమానాలు విధించడం, బస్సుల సాంకేతిక సర్టిఫికేషన్ను తప్పనిసరి చేయడం వంటి కఠిన చర్యలు చట్టంలో ఉన్నప్పటికీ, వాటి అమలు బలహీనంగా ఉంది. ఇలాంటి ఉదంతాలు ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్లో భద్రత యొక్క ప్రాధాన్యతను నొక్కి చెబుతున్నాయి.
పరిష్కార మార్గాలు
ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ బస్సుల్లో భద్రత మెరుగుపరచడానికి కఠిన చర్యలు తక్షణం అవసరం. భారతదేశంలో బస్సుల ఫిట్నెస్, ఫైర్ సేఫ్టీ, డ్రైవర్ లైసెన్స్ వంటి అంశాలకు చట్టపరమైన నియమాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటి అమలును పటిష్టం చేయాలి. ప్రతి ప్రైవేట్ ట్రావెల్స్ సంస్థ తమ బస్సులకు తప్పనిసరిగా వార్షిక సేఫ్టీ ఆడిట్ చేయించుకోవాలి. ప్రతి బస్సులో GPS ట్రాకింగ్ వ్యవస్థ, ఫైర్ సెన్సార్లు, త్వరగా పనిచేసే ఎమర్జెన్సీ బటన్లు తప్పనిసరిగా ఉండేలా చూడాలి. రవాణా శాఖ ప్రత్యేక సాంకేతిక బృందాలతో నెలకు కనీసం ఒకసారైనా ప్రైవేట్ బస్సులను తనిఖీలు చేయాలి.
భద్రతా బాధ్యత పూర్తిగా నిర్వాహకులదే కాకుండా, ప్రయాణికులకూ కొంత బాధ్యత ఉంది. ప్రయాణికులు బస్సులో ఎక్కడ ఎమర్జెన్సీ ఎగ్జిట్ ఉందో తెలుసుకోవాలి మరియు సేఫ్టీ సూచనలను తప్పక గమనించాలి. ముఖ్యంగా, తక్కువ ధరకు లేదా అప్రూవల్ లేని బస్సులను ఎంచుకోవడం ప్రమాదానికి దారితీస్తుంది. అందువల్ల, ప్రయాణికులు కూడా భద్రతాపరమైన అవగాహనతో నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. లగ్జరీ పేరుతో మెరుస్తున్న ఈ బస్సులను మరణ వాహనాలుగా మారకుండా కాపాడటానికి అందరి సహకారం అవసరం.
