డీలిమిటేషన్ 2026: పెరగనున్న సీట్లు.. మారనున్న రాజకీయ ముఖచిత్రం! ఎవరికి లాభం? ఎవరికి నష్టం?

ఒక దేశం.. ఒకే ఓటు.. కానీ అందరికీ సమాన విలువ ఉంటుందా? రాబోయే ‘డీలిమిటేషన్’ (నియోజకవర్గాల పునర్విభజన) కేవలం ఎంపీ సీట్ల పెంపు మాత్రమే కాదు.. ఇది దేశ రాజకీయ ముఖచిత్రాన్ని మార్చేసే ఒక పెను తుపాను. జనాభా నియంత్రణ పాటించి అభివృద్ధిలో దూసుకుపోతున్న దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు ఇది శాపంగా మారబోతోందా? ఉత్తరాది రాష్ట్రాల జనాభా పెరుగుదల వారికి ఢిల్లీ పీఠంపై శాశ్వత అధికారాన్ని కట్టబెట్టబోతోందా? సీట్ల లెక్కల్లో లాభమెవరిది? సామాన్యుడు నష్టపోయేది ఎక్కడ? ఈ రాజకీయ కురుక్షేత్రంలోని అసలు విషయాలను ఇప్పుడు మనం తెలుసుకుందాం.

ఏమిటీ డీలిమిటేషన్? దీని నేపథ్యం ఏమిటి?

సాధారణంగా ప్రతి పది ఏళ్లకోసారి జరిగే జనాభా లెక్కల ఆధారంగా నియోజకవర్గాల సరిహద్దులను మార్చాలి. కానీ, జనాభా నియంత్రణ పాటించే రాష్ట్రాలు రాజకీయంగా నష్టపోకూడదని 1976లో ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం దీనిపై స్టే విధించింది. ఆ తర్వాత 2001లో వాజ్‌పేయి ప్రభుత్వం దీనిని 2026 వరకు పొడిగించింది. ఇప్పుడు ఆ గడువు సమీపిస్తుండటంతో.. కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘డీలిమిటేషన్ బిల్లు 2026’ను తెరపైకి తెచ్చింది. తాజా ప్రతిపాదనల ప్రకారం, లోక్‌సభ స్థానాల సంఖ్య ప్రస్తుతం ఉన్న 543 నుండి సుమారు 816 వరకు పెరిగే అవకాశం ఉంది. అంటే ప్రతి రాష్ట్రంలోనూ ఎంపీ స్థానాల సంఖ్య 50 శాతం వరకు పెరుగుతుంది. ఉదాహరణకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 25 స్థానాలు 38కి, తెలంగాణలో 17 స్థానాలు 26కి పెరగొచ్చు.

ఉత్తరాదికి లాభం.. దక్షిణాదికి ఆందోళన?

డీలిమిటేషన్ వల్ల ప్రధానంగా ఉత్తర భారత రాష్ట్రాలకు, ముఖ్యంగా ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ వంటి జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న రాష్ట్రాలకు రాజకీయ బలం విపరీతంగా పెరుగుతుంది. ప్రస్తుతానికి దక్షిణాది రాష్ట్రాలు జనాభా నియంత్రణను సమర్థవంతంగా అమలు చేసి అభివృద్ధిలో ముందున్నాయి. అయితే, కేవలం జనాభాను మాత్రమే ప్రాతిపదికగా తీసుకుంటే.. జనాభా నియంత్రణ పాటించినందుకు దక్షిణాది రాష్ట్రాలు శిక్ష అనుభవించినట్లు అవుతుందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం పార్లమెంటులో దక్షిణాది రాష్ట్రాల వాటా సుమారు 24 శాతంగా ఉంది. సీట్ల సంఖ్య పెరిగినప్పటికీ.. దేశం మొత్తం మీద దక్షిణాది రాష్ట్రాల ‘నిర్ణయాత్మక శక్తి’ తగ్గే ప్రమాదం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది. అంటే, ఉత్తరాది రాష్ట్రాల మద్దతు ఉంటే చాలు, దక్షిణాదితో సంబంధం లేకుండా కేంద్రంలో ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసే పరిస్థితి వస్తుందని భయం నెలకొంది.

రాజకీయ పక్షాలకు కలిగే లాభనష్టాలు ఏమిటి?

రాజకీయ పార్టీల పరంగా చూస్తే, జాతీయ పార్టీలకు ఇది ఒక విధంగా మేలు చేయవచ్చు. సీట్ల సంఖ్య పెరగడం వల్ల ఎక్కువ మంది అభ్యర్థులకు అవకాశం దక్కుతుంది. ముఖ్యంగా మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు అమలు కావాలంటే డీలిమిటేషన్ తప్పనిసరి అని ప్రభుత్వం చెబుతోంది. కొత్తగా పెరిగే సీట్లలో మహిళలకు 33 శాతం కేటాయించడం ద్వారా సామాజిక న్యాయం జరుగుతుందని కేంద్రం వాదన. అయితే, ప్రాంతీయ పార్టీలకు ఇది సవాలుగా మారవచ్చు. నియోజకవర్గాల సరిహద్దులు మారడం వల్ల పాత ఓటు బ్యాంకు చెల్లాచెదురు కావచ్చు. అలాగే, కేంద్రం నుంచి వచ్చే నిధుల పంపిణీ కూడా జనాభా ప్రాతిపదికనే జరిగితే, దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు ఆర్థికంగా కూడా నష్టం వాటిల్లే అవకాశం ఉంది. దీనిని అరికట్టడానికి కేంద్రం ‘యూనిఫామ్ 50% ఇంక్రీజ్’ మోడల్‌ను ఆలోచిస్తోంది, దీనివల్ల అన్ని రాష్ట్రాల్లో సీట్లు సమాన నిష్పత్తిలో పెరుగుతాయి.

సామాన్య మానవుడిపై దీని ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?

సామాన్య ఓటరుకు దీనివల్ల కలిగే అతిపెద్ద లాభం ‘మెరుగైన ప్రాతినిధ్యం’. ప్రస్తుతం ఒక్కో ఎంపీ నియోజకవర్గంలో 20 నుండి 30 లక్షల మంది ఓటర్లు ఉంటున్నారు. ఇంత పెద్ద జనాభాకు ఒకే ప్రతినిధి ఉండటం వల్ల అభివృద్ధి పనులు పర్యవేక్షించడం కష్టమవుతోంది. సీట్ల సంఖ్య పెరిగితే, నియోజకవర్గ పరిధి తగ్గి, ప్రజలకు తమ ప్రతినిధి అందుబాటులో ఉండే అవకాశం పెరుగుతుంది. ‘ఒక ఓటు – ఒకే విలువ’ అనే ప్రజాస్వామ్య సూత్రం బలపడుతుంది. అయితే, దీనివల్ల ప్రభుత్వ ఖజానాపై భారం పెరుగుతుంది. ఎక్కువ మంది ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు అంటే వారి జీతభత్యాలు, కార్యాలయాల నిర్వహణ కోసం సామాన్యుడు కట్టే పన్నుల సొమ్ము ఖర్చవుతుంది. మొత్తానికి డీలిమిటేషన్ అనేది కేవలం సీట్ల పెంపు మాత్రమే కాదు, ఇది దేశ సమాఖ్య వ్యవస్థకు, ప్రాంతీయ సమానత్వానికి సంబంధించిన సున్నితమైన అంశం.

ఇతర కథనాలు:

దక్షిణ భారత మెడపై డీలిమిటేషన్‌ కత్తి !

సమాన అవకాశాలను కల్పించేది.. ‘రిజర్వేషన్’!