చాలామంది రోజులో కొద్దిసేపు విశ్రాంతి కోసం ఫోన్ చేతిలోకి తీసుకుంటారు. ఒక రీల్ చూస్తే సరిపోతుందనుకుంటారు. కానీ తెలియకుండానే మరోటి, ఇంకొకటి అంటూ సమయం జారిపోతుంది. చివరకు చేయాల్సిన పనులు వాయిదా పడతాయి. దీనికి కారణం కేవలం మన బలహీనత కాదు. సోషల్ మీడియా వేదికలు వినియోగదారుల దృష్టిని ఎక్కువసేపు తమ దగ్గరే ఉంచేందుకు ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడ్డాయి. మనిషి సహజంగా కొత్త విషయాల పట్ల ఆసక్తి చూపుతాడు. అదే లక్షణాన్ని ఉపయోగించుకుని ప్రతి క్షణం కొత్త ఉద్దీపనను అందించే విధంగా రీల్స్ వ్యవస్థ పనిచేస్తుంది. అందుకే ఒక వీడియో ముగిసిన వెంటనే మరో వీడియో ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో మనం సమయాన్ని కోల్పోతున్నామనే విషయాన్ని కూడా చాలా సందర్భాల్లో గుర్తించలేకపోతాం.
మన అలవాట్లను చదివే డిజిటల్ వ్యవస్థ
సోషల్ మీడియా వేదికల అసలు బలం కంటెంట్లో మాత్రమే కాదు, వినియోగదారులను అర్థం చేసుకునే సామర్థ్యంలో ఉంది. మనం ఏ విషయాలపై ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతున్నాం? ఏ వీడియోలను పూర్తిగా చూస్తున్నాం? ఎలాంటి కంటెంట్ను దాటవేస్తున్నాం? అనే సమాచారాన్ని అవి నిరంతరం సేకరిస్తుంటాయి. ఆ తర్వాత మన అభిరుచులకు సరిపోయే వీడియోలను వరుసగా చూపిస్తూ మనల్ని స్క్రీన్కు మరింత దగ్గర చేస్తాయి. అందుకే ఒకరికి రాజకీయ వీడియోలు ఎక్కువగా కనిపిస్తే, మరొకరికి వినోదం లేదా క్రీడలకు సంబంధించిన వీడియోలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ఈ వ్యక్తిగతీకరణ కారణంగానే రీల్స్ నుంచి బయటపడటం చాలా మందికి కష్టంగా మారుతోంది. వాస్తవానికి మనం కంటెంట్ను ఎంచుకుంటున్నట్లు కనిపించినా, క్రమంగా కంటెంట్నే మన దృష్టిని నియంత్రించే స్థితి ఏర్పడుతోంది.
అల్గారిథమ్ మెదడు, ఏకాగ్రతపై ప్రభావం
రీల్స్ వినోదాన్ని అందించినా, అతిగా వినియోగించడం కొన్ని సమస్యలకు దారితీయవచ్చని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా నిరంతరం వేగంగా మారే దృశ్యాలకు అలవాటు పడిన మెదడు, ఓపిక అవసరమైన పనులపై తక్కువ ఆసక్తి చూపే అవకాశం ఉంటుంది. పుస్తకం చదవడం, కొత్త నైపుణ్యం నేర్చుకోవడం, చదువుపై దృష్టి పెట్టడం వంటి కార్యకలాపాలకు సమయం, సహనం అవసరం. కానీ కొన్ని సెకన్లకోసారి కొత్త వీడియో చూసే అలవాటు పెరిగితే, అలాంటి పనులు బోరింగ్గా అనిపించవచ్చు. విద్యార్థులపై జరిగిన కొన్ని అధ్యయనాలు కూడా షార్ట్ వీడియోల అధిక వినియోగం, ఏకాగ్రత లోపం మధ్య సంబంధం ఉన్నట్లు సూచించాయి. అయితే ప్రతి ఒక్కరిపై ప్రభావం ఒకేలా ఉండదు. వ్యక్తిగత అలవాట్లు, వినియోగ సమయం, జీవనశైలి వంటి అంశాలు కూడా ఇందులో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
నియంత్రణ మన చేతుల్లోనే ఉండాలి
సాంకేతికతను పూర్తిగా దూరం పెట్టడం సాధ్యం కాదు. అలాగే అవసరం కూడా లేదు. కానీ దాన్ని ఉపయోగించే విధానంలో సమతుల్యత ఉండాలి. రోజులో ఫోన్ వినియోగానికి ఒక పరిమితి పెట్టుకోవడం, భోజనం లేదా నిద్రకు ముందు స్క్రీన్ సమయాన్ని తగ్గించడం, అవసరం లేని నోటిఫికేషన్లను నిలిపివేయడం వంటి చర్యలు మంచి ఫలితాలను ఇవ్వగలవు. ముఖ్యంగా పిల్లల విషయంలో పెద్దలు ఆదర్శంగా ఉండాలి. ఎందుకంటే వారు చెప్పేది కంటే.. పెద్దలు చేసే పనులనే ఎక్కువగా అనుసరిస్తారు. సోషల్ మీడియా సంస్థలు కూడా వినియోగదారుల శ్రేయస్సును దృష్టిలో పెట్టుకుని మరింత బాధ్యతతో వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది. చివరికి ప్రశ్న ఒక్కటే. మన సమయాన్ని ఎలా వినియోగించుకోవాలో నిర్ణయించేది మనమేనా? లేక మన దృష్టిని ఆకర్షించేందుకు రూపొందించిన అల్గారిథమ్లా? ఈ ప్రశ్నకు ఇచ్చే సమాధానమే మన డిజిటల్ భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది.
