ప్రస్తుతం పశ్చిమాసియాలో నెలకొన్న పరిస్థితులు అత్యంత భయంకరంగా మారాయి. ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య దశాబ్దాలుగా ఉన్న ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ఇప్పుడు బహిరంగ పోరాటంగా మారుతోంది. అమెరికా నేరుగా ఇజ్రాయెల్కు మద్దతు ఇస్తుండటంతో ఈ ప్రాంతంలో అస్థిరత పెరిగింది. ఈ యుద్ధం కేవలం రెండు దేశాలకే పరిమితం కాకుండా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను, ముఖ్యంగా చమురు సరఫరాను దెబ్బతీసే ప్రమాదం ఉంది. భారత్ వంటి దేశాలకు పశ్చిమాసియా అనేది ఇంధన అవసరాలకు, వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకమైన ప్రాంతం. అందుకే ఈ యుద్ధం ఆపడం భారత్కు ఒక నైతిక బాధ్యత మాత్రమే కాదు, ఆర్థిక అవసరం కూడా. అయితే, అంతర్జాతీయ సంబంధాలలో శాంతిని నెలకొల్పడం అనేది ఒక్క మాటతో సాధ్యమయ్యే పని కాదు. దీని వెనుక ఎన్నో సంక్లిష్టమైన కారణాలు, వ్యూహాలు దాగి ఉన్నాయి.
భారత్ యుద్ధాన్ని ఆపగలదా?
భారతదేశానికి అటు ఇరాన్తోనూ, ఇటు ఇజ్రాయెల్తోనూ అత్యంత సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. ప్రపంచంలో ఏ దేశం కూడా ఈ రెండు దేశాలతో సమానమైన సాన్నిహిత్యాన్ని కలిగి లేదు. భారత్ తన ‘స్ట్రాటజిక్ అటానమీ’ (వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి) ద్వారా ఇద్దరితోనూ స్నేహాన్ని కాపాడుకుంటోంది. ప్రధాని మోదీకి ఉన్న అంతర్జాతీయ పలుకుబడి వల్ల భారత్ ఈ యుద్ధాన్ని ఆపగలదని చాలామంది భావిస్తారు. కానీ, ఇది దేశాల మధ్య కేవలం సరిహద్దు గొడవ కాదు, ఇది మతపరమైన, ప్రాంతీయ ఆధిపత్య పోరు. ఇరాన్ తన అస్తిత్వం కోసం పోరాడుతుంటే.. ఇజ్రాయెల్ తన భద్రత కోసం రాజీలేని యుద్ధం చేస్తోంది. అమెరికా వంటి అగ్రరాజ్యమే దీనిని అదుపు చేయలేనప్పుడు, భారత్ కేవలం రాయబారాల ద్వారా మాత్రమే ప్రయత్నించగలదు కానీ యుద్ధాన్ని బలవంతంగా ఆపే సైనిక శక్తిని ఉపయోగించలేదు.
భారత్ మౌనం వెనుక ఉన్న వ్యూహం?
యుద్ధాన్ని ఆపే శక్తి ఉన్నా భారత్ ఎందుకు వెనకాడుతోంది అంటే.. అది భారత్ అనుసరిస్తున్న ‘తటస్థ విధానం’. ఒక పక్షం వైపు నిలబడితే రెండో పక్షంతో ఉన్న సంబంధాలు దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది. ఇరాన్ మనకు చౌకగా చమురు అందించే దేశం. చాబహార్ పోర్ట్ ద్వారా మధ్య ఆసియాకు దారి చూపే కీలక భాగస్వామి. అదే సమయంలో ఇజ్రాయెల్ మనకు అత్యున్నత రక్షణ సాంకేతికతను, వ్యూహాత్మక మద్దతును అందిస్తోంది. యుద్ధ విరమణ కోసం భారత్ అతిగా ప్రయత్నించి అది విఫలమైతే.. భారత్ యొక్క అంతర్జాతీయ ప్రతిష్ట దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. అందుకే భారత్ ‘వేచి చూసే ధోరణి’ని అవలంబిస్తూ, రెండు దేశాలు సంయమనం పాటించాలని కోరుతోంది తప్ప, ప్రత్యక్షంగా రంగంలోకి దిగి మధ్యవర్తిత్వం చేయడం లేదు.
పాకిస్థాన్ ప్రయత్నాలు – శాంతి కోసమా లేక ఇమేజ్ కోసమా?
ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ ఉద్రిక్తతల మధ్య పాకిస్థాన్ శాంతి ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. ఇరాన్తో సరిహద్దు పంచుకుంటున్న ముస్లిం దేశంగా పాకిస్థాన్ దీనిని ఒక అవకాశంగా తీసుకుంటోంది. అయితే పాకిస్థాన్ ప్రయత్నాల వెనుక ఉన్న అసలు కారణం శాంతి కంటే కూడా, తన ఆర్థిక సంక్షోభం నుంచి ప్రపంచ దృష్టిని మళ్లించడం, ముస్లిం ప్రపంచంలో ఒక నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందడమే. పాకిస్థాన్ అటు ఇరాన్తో గొడవలు పడుతూనే, ఇటు సౌదీ అరేబియా, అమెరికాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇలాంటి పరస్పర విరుద్ధ ప్రయోజనాలు ఉన్న దేశం చేసే ప్రయత్నాలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఎంతవరకు ఫలిస్తాయనేది సందేహమే. పాకిస్థాన్ చొరవ తీసుకోవడం చూసి భారత్ వెనకబడిందని అనుకోవడం తప్పు, ఎందుకంటే పాకిస్థాన్ ప్రయత్నాలకు అంతర్జాతీయంగా పెద్దగా గుర్తింపు లేదు.
భారత్ ఈ అవకాశాన్ని వదులుకుందా?
పాకిస్థాన్ లాగా భారత్ ఎందుకు వేగంగా స్పందించలేదంటే.. భారత్ ఎప్పుడూ ‘ఫలితం లేని ప్రచారానికి’ దూరంగా ఉంటుంది. ఒక దేశం మధ్యవర్తిత్వం చేయాలంటే ఆ రెండు దేశాలు భారత్ను అడగాలి. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధంలో కూడా భారత్ ఇదే విధానాన్ని అనుసరించింది. పాకిస్థాన్ చేస్తున్న ప్రయత్నాలు కేవలం ప్రకటనలకే పరిమితం. భారత్కి ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ లతో ఉన్న లోతైన సంబంధాల వల్ల, ఏదైనా మాట్లాడితే అది చాలా సీరియస్గా తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అనవసరంగా ఒకరి గొడవలో తలదూర్చి అగ్రరాజ్యం అమెరికాకు ఆగ్రహం కలిగించడం ఇష్టం లేక కూడా భారత్ ఆచితూచి అడుగులు వేస్తోంది. భారత్ అవకాశాన్ని వదులుకోలేదు, సరైన సమయం కోసం వేచి చూస్తోంది.
భారత్కు కలిగే ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
యుద్ధంలో పక్షం వహించకుండా ఉండటం వల్ల భారత్కు అనేక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. మొదటిది, మన చమురు అవసరాలకు ఎటువంటి అంతరాయం కలగకుండా చూసుకోవడం. రెండోది, అమెరికా, రష్యా వంటి దేశాలతో సమాన దూరాన్ని పాటిస్తూ మన దేశ ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడం. పశ్చిమాసియాలో ఏ దేశం గెలిచినా, ఓడినా భారత్ తన వాణిజ్య సంబంధాలను కొనసాగించగలదు. యుద్ధాన్ని ఆపడానికి అతిగా ప్రయత్నిస్తే, భవిష్యత్తులో ఏదైనా ఒక దేశం భారత్ను వ్యతిరేకిస్తే మన రక్షణ, ఇంధన భద్రతకు ముప్పు ఏర్పడుతుంది. అందుకే భారత్ తన శక్తిని అంతర్గత అభివృద్ధిపై, సరిహద్దుల భద్రతపై కేంద్రీకరిస్తోంది. మన మౌనం వెనుక ఒక బలమైన రాజనీతి ఉంది, అది దేశాన్ని అనవసరపు ఖర్చుల నుంచి, రిస్కుల నుంచి కాపాడుతోంది.
చమురు ధరలు, ద్రవ్యోల్బణం
పశ్చిమాసియాలో యుద్ధం జరిగితే భారత్లో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతాయి. ఇది రవాణా ఖర్చులను పెంచి, నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరగడానికి దారితీస్తుంది. ఇప్పటికే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ మాంద్యంలో ఉన్న తరుణంలో, భారత్ ఈ యుద్ధాన్ని ఆపాలని కోరుకోవడానికి ప్రధాన కారణం మన దేశ ఆర్థిక స్థిరత్వమే. యుద్ధం కారణంగా స్టాక్ మార్కెట్లు పడిపోవడం, విదేశీ పెట్టుబడులు తగ్గిపోవడం వంటివి దేశ వృద్ధిని దెబ్బతీస్తాయి. భారత్ దౌత్యపరంగా తెరవెనుక ప్రయత్నాలు చేస్తూనే ఉంటుంది, కానీ అవి బయటకు తెలియవు. ప్రపంచ శాంతి కంటే మన దేశ ఆర్థిక ప్రయోజనాలే మనకు ముఖ్యం అనే స్పష్టమైన సంకేతాన్ని భారత్ తన చర్యల ద్వారా ఇస్తోంది.
భారత్ ఎప్పుడు స్పందిస్తుంది?
భారత్ ఎప్పుడూ శాంతిని కోరుకునే దేశం. బుద్ధుడి బోధనల నుంచి గాంధీ అహింస వరకు భారత్ ఇదే బాటలో నడిచింది. అయితే, ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో కేవలం శాంతి మంత్రం సరిపోదు. బలమైన దేశంగా భారత్ అన్నీ గమనిస్తోంది. యుద్ధం మరీ ముదిరిపోయి ప్రపంచ విపత్తుగా మారే అవకాశం ఉంటే.. అప్పుడు భారత్ ఖచ్చితంగా రంగంలోకి దిగుతుంది. పాకిస్థాన్ లాంటి దేశాలు చేసే అర్భాటపు ప్రయత్నాలకు భారత్ ఎప్పుడూ ప్రాధాన్యత ఇవ్వదు. తన దౌత్య చదరంగంలో భారత్ వేసే ప్రతి అడుగు దేశ భవిష్యత్తును దృష్టిలో పెట్టుకునే ఉంటుంది. ఈ యుద్ధం భారత్ ఆపగలిగే స్థాయికి చేరుకున్నప్పుడు, ప్రపంచ దేశాలన్నీ భారత్ సహాయం కోరినప్పుడు మాత్రమే మన దేశం తన శక్తిని నిరూపిస్తుంది. అప్పటివరకు అప్రమత్తంగా ఉంటూ తన ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడమే భారత్ ముందున్న లక్ష్యం.
ఇంకా చదవండి :
భారత్ ఇంధన భద్రత ప్రమాదంలో ఉందా?
బంగారం, వెండి వస్తువుల తాకట్టుకు ఆర్బీఐ కొత్త మార్గదర్శకాలు!
ఓటరు మహాశయా.. నీ ఫ్యూచర్ను ఎన్నుకో.
