సంక్రాంతి వచ్చిందే తుమ్మేద..

తెలుగు వారి అతిపెద్ద పండుగలలో సంక్రాంతి అత్యంత విశిష్టమైనది. దీనిని ‘పెద్ద పండుగ’ అని కూడా పిలుస్తారు. లోక బాంధవుడైన సూర్యుడు తన దిశను మార్చుకుని ధనుస్సు రాశి నుండి మకర రాశిలోకి ప్రవేశించే పుణ్యకాలమే ఈ ‘మకర సంక్రాంతి’. ఖగోళ శాస్త్రం ప్రకారం ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం ప్రారంభాన్ని ఈ పండుగ సూచిస్తుంది. కేవలం తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనే కాకుండా, భారతదేశవ్యాప్తంగా వివిధ పేర్లతో (పొంగల్, లోహ్రి, బిహు) జరుపుకునే ఈ పండుగ నూతన ఉత్సాహానికి చిహ్నం. చాలామంది దీనిని కేవలం వినోదం లేదా కోడి పందాలకు పరిమితం అని అనుకుంటారు, కానీ దీని వెనుక లోతైన సంస్కృతి మరియు సంప్రదాయాలు దాగి ఉన్నాయి. ప్రకృతిని ఆరాధించడం, పంటను ఇంటికి తెచ్చిన రైతు సంతోషాన్ని పంచుకోవడం ఈ పండుగలోని అసలు అంతరార్థం. ఇది కుటుంబాల కలయికకు మరియు అనుబంధాలను పెంచుకోవడానికి ఒక గొప్ప వేదికగా నిలుస్తుంది.

పంటల పండుగ 

సంక్రాంతిని ప్రధానంగా ‘పంటల పండుగ’ (Harvest Festival) అని పిలుస్తారు. ఆరు నెలల పాటు అహర్నిశలు కష్టపడి సాగు చేసిన పంట చేతికి వచ్చే సమయం ఇది. కష్టమంతా తీరి, ధాన్యం రాశులు ఇళ్లకు చేరుతుండటంతో రైతన్నల కళ్లలో వెలుగులు కనిపిస్తాయి. ఈ సంతోషాన్ని దైవానికి కృతజ్ఞతగా తెలుపుతూ, కొత్త బియ్యంతో బెల్లాన్ని కలిపి పరమాన్నం వండుతారు. ఈ వంటకాన్ని సూర్య భగవానుడికి నైవేద్యంగా సమర్పించడం ఆనవాయితీ. పాడిపంటలు సమృద్ధిగా ఉండాలని కోరుకుంటూ ప్రకృతిని పూజిస్తారు. పల్లెటూళ్లు కొత్త శోభను సంతరించుకుంటాయి. ధాన్యపు గాదెలు నిండుగా ఉండటం, పాడి పశువులు సమృద్ధిగా పాలు ఇవ్వడం రైతుకు నిజమైన సంక్రాంతి సంబరం. కష్టపడి పండించిన పంటను సమాజంతో పంచుకుంటూ, దానధర్మాలు చేస్తూ తృప్తిగా జరుపుకునే గొప్ప పండుగ ఇది.

సంప్రదాయ ముగ్గులు

సంక్రాంతి అనగానే మనకు ముందుగా గుర్తుకు వచ్చేది వాకిళ్లలో వేసే రంగురంగుల ముగ్గులు. ధనుర్మాసం అంతా ఆడవారు ఉదయాన్నే లేచి, వాకిలిని శుభ్రం చేసి, కల్లాపి చల్లి, పెద్ద పెద్ద ముగ్గులు వేస్తారు. ముగ్గుల మధ్యలో ఆవు పేడతో చేసిన గొబ్బెమ్మలను ఉంచి, వాటిని పసుపు, కుంకుమ మరియు పువ్వులతో అలంకరిస్తారు. ఈ ముగ్గులు కేవలం అందం కోసమే కాదు, బియ్యపు పిండితో వేయడం వల్ల చీమలకు, ఇతర కీటకాలకు ఆహారంగా కూడా ఉపయోగపడతాయి. గొబ్బెమ్మలను గౌరీ దేవి స్వరూపంగా భావించి పూజిస్తారు. సాయంత్రం వేళల్లో గొబ్బెమ్మల చుట్టూ తిరుగుతూ పాటలు పాడటం గ్రామీణ మహిళల ప్రత్యేకత. ఈ ముగ్గులు ఇంటికి శుభాన్ని, ఆనందాన్ని ఇస్తాయని నమ్ముతారు. ప్రతి వాకిలి ఒక చిత్రకళా వేదికలా మారి, పండుగ శోభను రెట్టింపు చేస్తుంది.

హరిదాసులు మరియు బసవన్నల సందడి

సంక్రాంతి పండుగలో పల్లెల్లో కనిపించే అత్యంత ఆకర్షణీయమైన దృశ్యం హరిదాసుల రాక మరియు బసవన్నల ఆటలు. తలపై అక్షయపాత్ర ధరించి, చేతిలో చిడతలు పట్టుకుని “హరిలో రంగ హరి” అంటూ ఇంటింటికీ తిరిగే హరిదాసు సాక్షాత్తు ఆ విష్ణుమూర్తికి ప్రతిరూపంగా భావిస్తారు. వారు ఇచ్చే ఆశీస్సులు కుటుంబానికి మేలు చేస్తాయని ప్రజల నమ్మకం. అదేవిధంగా, రంగురంగుల బట్టలతో అలంకరించిన గంగిరెద్దులను (బసవన్నలు) ఇంటి ముందుకు తీసుకువస్తారు. సన్నాయి మేళం వాయిస్తుంటే బసవన్నలు చేసే నృత్యాలు పిల్లలను ఎంతో ఆకట్టుకుంటాయి. ఈ కళాకారులకు రైతులు తమకు పండిన ధాన్యాన్ని, బట్టలను దానంగా ఇస్తారు. ఈ పద్ధతి వల్ల సమాజంలోని వివిధ వృత్తుల వారికి పండుగ ఫలాలు అందుతాయి. సంక్రాంతి సంస్కృతిలో ఈ జానపద కళలు ఒక విడదీయలేని భాగంగా నిలిచిపోయాయి.

భోగి వైభోగం

సంక్రాంతి సంబరాలు భోగి పండుగతో ఘనంగా మొదలవుతాయి. తెల్లవారుజామునే పాత వస్తువులను మంటల్లో వేసి ‘భోగి మంటలు’ వెలిగిస్తారు. ఇది కేవలం పాత వస్తువులను తగలబెట్టడం మాత్రమే కాదు, మనలో ఉన్న చెడు ఆలోచనలను, సోమరితనాన్ని వదిలివేసి కొత్త ఉత్సాహంతో జీవితాన్ని ప్రారంభించాలనే సందేశాన్ని ఇస్తుంది. ఇక సాయంత్రం వేళల్లో చిన్నపిల్లలకు ‘భోగి పండ్లు’ పోయడం ఒక ముచ్చటైన వేడుక. రేగు పండ్లు, పూల రెక్కలు, చిల్లర నాణేలు, చెరుకు ముక్కలను కలిపి పిల్లల తలపై పోస్తారు. దీనివల్ల పిల్లలపై ఉన్న దిష్టి తొలగిపోతుందని, వారికి జ్ఞానం మరియు ఆయురారోగ్యాలు సిద్ధిస్తాయని పెద్దల నమ్మకం. ముత్తైదువులు బొమ్మల పేరంటాలు ఏర్పాటు చేసి, ఒకరికొకరు తాంబూలాలు ఇచ్చుకుంటూ శుభాకాంక్షలు తెలుపుకుంటారు.

పశువుల పూజ

సంక్రాంతి మరుసటి రోజు జరుపుకునే ‘కనుమ’ పండుగ పశువులకు అంకితం చేయబడింది. రైతు జీవితంలో అంతర్భాగమైన పశువుల పట్ల కృతజ్ఞత చూపే రోజూ ఇది. వ్యవసాయంలో తమకు తోడుగా నిలిచిన ఎద్దులను, పాడినిచ్చే గోవులను ఈరోజు ప్రత్యేకంగా అలంకరిస్తారు. వాటిని శుభ్రంగా కడిగి, కొమ్ములకు రంగులు పూసి, గంటలు కట్టి, పసుపు కుంకుమలతో పూజిస్తారు. వాటికి ఇష్టమైన ఆహారాన్ని మరియు పరమాన్నాన్ని తినిపిస్తారు. పశువులు ఆరోగ్యంగా ఉంటేనే రైతు కుటుంబం సుఖంగా ఉంటుందని నమ్ముతారు. ఈరోజున కొన్ని ప్రాంతాలలో ఎడ్ల పందాలు, బండలాగుడు పోటీలు నిర్వహించి తమ పశువుల బలాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. మూగజీవాల పట్ల ప్రేమను, కృతజ్ఞతను చాటుకునే ఈ కనుమ పండుగ భారతీయ సంస్కృతిలోని గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ముక్కనుమ 

సంక్రాంతి వేడుకలు ‘ముక్కనుమ’తో ముగుస్తాయి. మొదటి మూడు రోజులు ఆధ్యాత్మికంగా, శాఖాహార వంటకాలతో గడిపిన ప్రజలు, ముక్కనుమ రోజున ఇష్టమైన మాంసాహార వంటకాలను వండుకుని కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి ఆరగిస్తారు. గాలిపటాలు ఎగురవేయడం ఈ పండుగలో మరో ప్రధాన ఆకర్షణ. ఆకాశమంతా రంగురంగుల పతంగులతో నిండిపోయి కన్నుల పండుగగా ఉంటుంది. కుటుంబ సభ్యులందరూ ఒకచోట చేరి కబుర్లు చెప్పుకుంటూ, పిండి వంటలను ఆస్వాదిస్తూ గడుపుతారు. పితృదేవతలకు తర్పణాలు ఇవ్వడం ద్వారా పెద్దల ఆశీస్సులు తీసుకుంటారు. మొత్తంగా సంక్రాంతి అనేది కేవలం వినోదం మాత్రమే కాదు, ప్రకృతిని గౌరవిస్తూ, పశువులను ప్రేమిస్తూ, తోటి మానవులకు సహాయం చేస్తూ, ఆచారాలను కాపాడుకునే ఒక గొప్ప జీవన విధానం. ఈ పండుగ ప్రతి ఇంట్లో సిరిసంపదలను, ఆనందాలను నింపాలని కోరుకుంటారు.