వితం అనే మహాప్రవాహంలో శైశవం, కౌమారం, యవ్వనం అనే దశలు దాటిన తర్వాత చేరుకునే తీరం ‘వృద్ధాప్యం’. జీవిత వనంలో వసంతం వెళ్లిపోయి, హేమంతం ప్రవేశించడమే ‘వృద్ధాప్యం’. దీనిని కొందరు ‘సంధ్యా సమయం’ అని అభివర్ణిస్తే, మరికొందరు ‘అస్తమయ వేదన’గా భావిస్తారు. సాహిత్య పరంగా చూస్తే, వృద్ధాప్యం అనేది కేవలం శరీరానికి వచ్చే ముడతలు మాత్రమే కాదు, అది అనుభవాల సారం, జ్ఞానానికి పండిన రూపం.
అనుభవాల అక్షయపాత్ర – ఒక వరం:
వృద్ధాప్యం అనేది జీవన కావ్యం పొందే ‘మంగళశాసనం’. యవ్వనపు ఉద్వేగాల హోరు తగ్గి, మనసు నిశ్చల సరోవరంలా మారే అద్భుత ఘట్టం. పండిన ఆకు రాలిపోవడానికి సిద్ధపడటం ఎంత సహజమో, మనిషి తన బాధ్యతలను నెరవేర్చి ప్రశాంతంగా విశ్రమించడం అంతే అనివార్యం. జీవితపు ఒడిదుడుకులను తట్టుకుని, ఎన్నో వేసవి ఎండలను, వర్షాకాలపు జల్లులను చవిచూసిన వ్యక్తికి మాత్రమే దక్కే గౌరవం ఇది. లోకజ్ఞానం పండిన ఈ దశలో మనిషికి కలిగే నిబ్బరం మరే ఇతర వయస్సులోనూ లభించదు. అందుకే వృద్ధాప్యం “జీవిత ఫలసాయం”. ” ప్రకృతి ప్రసాదించిన అద్భుతమైన వరం ” అని భావించే కవులు ఎందరో ఉన్నారు. ప్రముఖ కవి దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారి భావనలో వృద్ధాప్యం అనేది “జ్ఞాపకాల పందిరి”. “అనంత వాయువులోన ఏ దివ్య గీతాలు అప్రయత్నముగనే ఆలకించుదునో” అని ఆయనే అన్నారు. ఇంకా బాహ్య ప్రపంచపు శబ్దాలు తగ్గి, అంతర్మథనం మొదలయ్యే అద్భుత దశ అని అభివర్ణించారు.
కవిసామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారి దృష్టిలో వయస్సు పెరగడం అంటే అనుభవాల సారం పండటం. వృద్ధాప్యం అనేది జీవన నది సాగరంలో కలిసే ముందు పొందే ఒక నిశ్చల స్థితి. దీనిని సాహితీవేత్తలు ‘చరమ ఘట్టం’గా అభివర్ణిస్తారు. “జనన మరణాల మధ్య వంతెన” లాంటి జీవితంలో, వృద్ధాప్యం అనేది ఆత్మను పరమాత్మ వైపు నడిపించే ఒక దివ్య దీప్తి. సంసార సాగరంలోని అలజడులన్నీ శాంతించి, తీరం చేరుకున్న నావలా విశ్రమించే ఈ దశ నిజంగా ప్రకృతి ప్రసాదించిన వరం. జ్ఞాన నేత్రంతో లోకాన్ని వీక్షించే శక్తి లభించేది ఇక్కడే. అందుకే దీనిని ‘జ్ఞాన వృద్ధాప్యం’ అని పిలుస్తారు, ఇక్కడ భౌతికమైన శక్తి క్షీణించినా, ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం పరిమళిస్తుంది. భౌతిక దేహం శిథిలమవుతున్నా, ఆత్మ పరిపక్వత చెందే ప్రక్రియలో వృద్ధాప్యం ఒక ‘జ్ఞానోదయం’. లోకరీతిని చవిచూసిన కన్నులకు, ఈ ప్రపంచం ఒక నాటకరంగంలా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ మనిషి కేవలం ప్రేక్షకుడు మాత్రమే. ఈ తాత్విక కోణంలో చూసినప్పుడు వృద్ధాప్యం అనేది జీవితం అర్పించే ‘అర్ఘ్యం’ వంటి వరమే.
శారీరక వైకల్యం – ఒక శాపం:
మరో కోణంలో చూస్తే, వృద్ధాప్యం అనేది ఒక ‘అశాంతి పర్వం’. అరిగిపోయిన కీళ్లు, మసకబారిన చూపు, అస్థిరమైన అడుగులు వృద్ధాప్యాన్ని ఒక శాపంగా చిత్రిస్తాయి. దేహం ముడతలు పడి, ఇంద్రియాలు మొరాయించే వేళ, మనిషి తన సొంత శరీరంలోనే ఒక పరాయివాడిగా మిగిలిపోతాడు. మహాకవి జాషువా గారు తన కావ్యాల్లో నిస్సహాయతను చిత్రించినట్లుగా, వృద్ధాప్యపు శాపం ఏకాంతంలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది. గతాన్ని నెమరువేసుకుంటూ, వర్తమానంలో విస్మరణకు గురవుతూ, భవిష్యత్తుపై భయంతో గడిపే కాలం ఇది. “వయసుడిగిన దేహం ఒక మురికివాడ.
చుట్టూ మనుషులున్నా అలుముకునే ఏకాంతం, చేతికర్రపై భారమంతా మోపినా వణికే అడుగులు, గతాన్ని నెమరువేసుకుంటూ వర్తమానంలో విస్మరణకు గురవ్వడం, ఇవన్నీ ఒక శాపంగా పరిణమిస్తాయి. యవ్వనంలో వెలిగిన దీపం, చమురు అయిపోయి ఆరిపోయే ముందు చేసే పోరాటమే ఈ దశలోని కష్టం. శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానంలో సామాజిక బాధల గురించి ప్రస్తావించినట్లే, వృద్ధాప్యపు నిస్సహాయతను కూడా సాహిత్యకారులు విశ్లేషించారు. “వయస్సు మళ్ళిన తర్వాత శరీరం సహకరించని వేళ, మనసు పాత జ్ఞాపకాల్లోనే గడిపే వేళ, తన వారు పరాయి వారుగా మారుతుంటే అది నరకప్రాయం”. శక్తి హీనమైన శరీరంలో బందీ అయిన ఆత్మకు ఈ దశ విముక్తి లేని బంధనంలా అనిపిస్తుంది. తన పనులు తాను చేసుకోలేక ఇతరుల మీద ఆధారపడటమే అసలైన శాపం.
అస్తిత్వ సంగ్రామం:
వృద్ధాప్యం అనేది ఒక సహజ పరిణామం. అది జీవితం మనకిచ్చిన ‘విరామ చిహ్నం’. ప్రేమను పంచే మనవలు, మనవరాళ్లు, గౌరవించే బిడ్డలు ఉన్నచోట వృద్ధాప్యం స్వర్గతుల్యమైన వరం. నిర్లక్ష్యం, ఒంటరితనం వెంటాడే చోట అది గుండెను పిండే శాపం. వృద్ధాప్యం అనేది ఒక గుణపాఠం. అది మనిషికి గర్వాన్ని తగ్గించి, వినయాన్ని నేర్పుతుంది. ఒక చెట్టు కాయలు కాసి, పండ్లు పండిన తర్వాత అందరికీ పంచినట్లు, పెద్దలు తమ అనుభవాలను తరువాతి తరానికి అందించే నిధిగా సాహిత్యకారులు వర్ణించారు. సంసార బాధ్యతల నుండి ముక్తి పొంది, దైవచింతనలోనో లేదా లోకకల్యాణ ఆలోచనల్లోనో గడపగలిగితే అది వరమే అవుతుంది. ఆదరణ కరువైన చోట అదే వృద్ధాప్యం ఒక ‘బరువు’, అది శాపం. గడిచిన కాలమంతా ఒక ఎత్తు, చరమ దశలోని అనుభవం ఒక ఎత్తు.
“పండుటాకు రాలక తప్పదు, కొత్త చిగురు రాక మానదు” అనే ప్రకృతి సూత్రం మనిషికి వర్తిస్తుంది. భారతీయ సాహిత్యంలో వానప్రస్థాశ్రమం ఒక క్రమశిక్షణ. అది బాధ్యతల నుంచి విముక్తిని ప్రసాదించే ఒక స్వేచ్ఛా స్థితి. జీవితంలో పడ్డ కష్టాలన్నీ వృద్ధాప్యం అనే మూసలో పడి, ‘వైరాగ్యం’ అనే స్వచ్ఛమైన బంగారంగా మారుతాయని వేదాంత సాహిత్యం చెబుతుంది. ఈ స్థితిలో మనిషికి లభించే మానసిక ప్రశాంతత, భౌతిక సుఖాల కంటే మిన్నయైనది. వృద్ధాప్యం అనేది శాపమా లేక వరమా అనేది ఆ వ్యక్తి సంస్కారంలోనూ, సమాజపు దృక్పథంలోనూ దాగి ఉంది. గౌరవించే మనసులు, ఆదరించే ఆత్మీయులు ఉన్నచోట అది ఒక ‘అక్షయ పాత్ర’. నిర్లక్ష్యం రాజ్యమేలే చోట అది ఒక ‘జీవచ్ఛవం’. వృద్ధాప్యాన్ని ఒక శాపంగానో, వరంగానో కాకుండా ఒక ‘అనివార్య సత్యం’గా పరిగణించాలని చాలా మంది సాహిత్యవేత్తల అభిప్రాయం.
వేమన పద్యాల్లోని నిగూఢార్థం ప్రకారం, యవ్వనమనే మాయాలోకం విడిపోయి, అసలైన సత్యం గోచరించేది ఈ మలి దశలోనే. కోరికల అరణ్యం నుంచి బయటపడి, వైరాగ్యమనే స్వచ్ఛమైన గాలిని పీల్చుకునే అవకాశం వృద్ధాప్యం కల్పిస్తుంది. ఇది ఒక ‘పరివర్తన కాలం’. పండిన ఆకు రాలిపోవడానికి సిద్ధపడటం ఎంత సహజమో, మనిషి తన అస్తిత్వాన్ని సృష్టిలో కలిపేయడానికి సిద్ధమవ్వడం అంతే సహజం. ఈ తత్వాన్ని అవలోకనం చేసుకున్న వాడికి వృద్ధాప్యం ఒక ‘మోక్ష ద్వారం’, అది అర్థం కాని వాడికి అంతులేని ‘అంతర్మథనం’. ప్రేమతో నిండిన సంసారంలో వృద్ధుడు ఒక ‘వటవృక్షం’, అది వరం. వేమన పద్యాల్లో వృద్ధాప్యం గురించి ప్రస్తావిస్తూ, భోగ భాగ్యాలు అనుభవించినా, చివరకు మిగిలేది వైరాగ్యమేనని గుర్తుచేస్తారు.
సాహిత్యపరంగా చూస్తే, అది ఒక ‘పరిపూర్ణ కావ్యం’. ఏ కావ్యమైనా ముగింపుకు చేరుకున్నప్పుడే దానికి ఒక అర్థం, పరమార్థం లభిస్తుంది. అలాగే మనిషి తన మలిదశను గౌరవంగా, ప్రశాంతంగా స్వీకరించినప్పుడే ఆ జీవితం సార్థకమవుతుంది. “జీవితం ఒక నిరంతర ప్రయాణం, మరణం దాని విశ్రాంతి స్థానం” అన్నప్పుడు, వృద్ధాప్యం ఆ విశ్రాంతికి ముందు వచ్చే ఒక ‘ప్రార్థన’. అక్షరాల్లో పలికించలేని ఈ అనుభూతిని, అనుభవించినప్పుడే దాని అసలు విలువ అర్థమవుతుంది. ప్రతి ముడతలోనూ ఒక కథ, ప్రతి వణుకులోనూ ఒక వ్యథ దాగి ఉన్న వృద్ధాప్యం నిజంగానే ఒక ‘అద్భుత కావ్యం’. ఈ ‘మహాకావ్యం’లో వృద్ధాప్యం చివరి పుట. ఆ పుటలో కన్నీటి చారలు ఉండవచ్చు, కానీ చదివిన వారికి మాత్రం అపారమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పండిన జీవితం ఎప్పుడూ ఒక సందేశమే, అది వృద్ధాప్యపు ముడతల్లో దాగి ఉన్న ఒక అనంతమైన కథనం.
