భారత్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బియ్యం ఉత్పత్తిదారు, ఎగుమతిదారు దేశాల్లో ఒకటి. అలాంటి దేశంలోనే ఇప్పుడు బియ్యం లభ్యత, ధరలు, నిల్వలపై ఆందోళనలు పెరుగుతున్నాయి. జనాభా పెరుగుతుండటం, వాతావరణ మార్పులు, వ్యవసాయ వ్యయాలు పెరగడం వంటి కారణాలతో బియ్యం రంగం కొత్త సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ఒకవైపు ప్రభుత్వం ఆహార భద్రత కోసం కోట్లాది మందికి ఉచితంగా ధాన్యం పంపిణీ చేస్తుండగా, మరోవైపు దేశీయ అవసరాలు, ఎగుమతుల మధ్య సమతుల్యత కాపాడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. బియ్యం కేవలం ఒక ఆహార పదార్థం మాత్రమే కాదు. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ, రైతుల ఆదాయం, ఆహార భద్రతతో నేరుగా ముడిపడిన అంశం. అందుకే బియ్యం రంగంలో కనిపిస్తున్న మార్పులు ఇప్పుడు జాతీయ స్థాయిలో చర్చకు దారితీస్తున్నాయి.
సంక్షోభానికి కారణాలేంటి?
ఈ పరిస్థితికి ఒక్క కారణం కాదు, అనేక అంశాలు కలిసి ప్రభావం చూపుతున్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో అసాధారణ వర్షాలు, మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాభావం వల్ల వరి దిగుబడులు ప్రభావితమవుతున్నాయి. భూగర్భ జలాల కొరత కూడా వరి సాగుకు పెద్ద సవాలుగా మారుతోంది. అంతేకాకుండా ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్న ఎల్నినో ప్రభావం ఉత్పత్తిపై భారీ ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. మరోవైపు ఎరువులు, విత్తనాలు, కూలీల ఖర్చులు పెరగడంతో రైతులపై ఆర్థిక భారం అధికమవుతోంది. వాతావరణ మార్పుల కారణంగా పంటల కాలచక్రం కూడా మారుతోంది. దీంతో ఉత్పత్తి అంచనాలు తారుమారవుతున్నాయి. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో బియ్యానికి భారీ డిమాండ్ ఉండటంతో దేశీయ నిల్వలపై కూడా ఒత్తిడి పెరుగుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో సరఫరా, డిమాండ్ మధ్య చిన్న మార్పు జరిగినా ధరలపై పెద్ద ప్రభావం కనిపించే అవకాశం ఉంటుంది.
ధరలు, ఎగుమతులు, ప్రభుత్వ సవాళ్లు
దేశీయ మార్కెట్లో ధరలు అదుపులో ఉంచడం ప్రభుత్వానికి పెద్ద సవాల్గా మారింది. రైతులకు మంచి ధరలు రావాలి, అదే సమయంలో వినియోగదారులకు బియ్యం అందుబాటు ధరలో ఉండాలి. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత సాధించడం అంత సులభం కాదు. గత కొన్నేళ్లలో బియ్యం ఎగుమతులపై కేంద్ర ప్రభుత్వం పలు పరిమితులు విధించడం కూడా ఇదే కారణంతో జరిగింది. దేశీయ అవసరాలు ముందుగా తీర్చాలనే ఉద్దేశంతో కొన్ని రకాల బియ్యం ఎగుమతులను నియంత్రించారు. భారత్ ప్రపంచ బియ్యం మార్కెట్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తుండటంతో ఇక్కడ తీసుకునే నిర్ణయాలు ఇతర దేశాలపై కూడా ప్రభావం చూపుతాయి. అందుకే బియ్యం విధానం ఇప్పుడు వ్యవసాయ అంశాన్ని దాటి వ్యూహాత్మక ఆర్థిక అంశంగా మారుతోంది.
ముందున్న మార్గం ఏమిటి?
భవిష్యత్తులో బియ్యం సంక్షోభాన్ని నివారించాలంటే కేవలం ఉత్పత్తి పెంచడం సరిపోదు. తక్కువ నీటితో ఎక్కువ దిగుబడి ఇచ్చే వరి రకాలను ప్రోత్సహించడం, నీటి నిర్వహణను మెరుగుపరచడం, నిల్వ సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడం అవసరం. రైతులకు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందించడం కూడా కీలకం. అలాగే పంట వైవిధ్యీకరణపై దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది. దేశ ఆహార భద్రతకు వెన్నెముకగా ఉన్న బియ్యం రంగాన్ని భవిష్యత్ సవాళ్లకు సిద్ధం చేయకపోతే సమస్యలు మరింత తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న హెచ్చరికలను అవకాశంగా తీసుకుని దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు అమలు చేస్తేనే భారతదేశం బియ్యం ఉత్పత్తిలో తన ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించగలదు. లేదంటే ప్రపంచానికి బియ్యం ఎగుమతి చేసే దేశమే, భవిష్యత్తులో దేశీయ అవసరాల కోసం ఆందోళన చెందాల్సిన పరిస్థితి ఎదుర్కోవచ్చు.
